Zarzut nadpłynności masy upadłości w sprawie 
o bezskuteczność czynności upadłego.
17 sierpnia 2019

Blog

 

 

Standardowe zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych.

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie przez inne osoby lub instytucje innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. (2) Niniejsza opinia została w całości przygotowana przez jej autora, bez pomocy asystentów/ innych osób. (3) Niniejsza opinia odzwierciedla obiektywne poglądy autora. Wnioski opinii nie są determinowane życzeniem Klienta/Zleceniodawcy. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (4) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń przeszłych (opinia post factum), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (5) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (6) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść merytoryczna – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfikacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze (w tym potrali internetowych), celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl. (7) Cała treść niniejszej opinii – jak i jej poszczególne fragmenty – podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (8) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu (w szczególności decyzji administracyjnej) które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (9) Opinia została sporządzona w języku polskim. (10) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca – o ile co innego nie wynika z treści umowy - bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (11) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (12) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (13) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej. (14) Umowa o przygotowanie opinii prawnej podlega prawu polskiemu.

 

 

Standardowe oświadczenie o braku konfliktu interesów dla Zlecającego opinię prawną

 

W związku ze zleceniem przygotowania opinii prawnej dla Zlecającego oświadczam, że nie pozostaję w związku ze stanem faktycznym opisanym w opinii prawnej w jakimkolwiek świadomym konflikcie interesów, a w szczególności:

  • nie jestem członkiem organów spółek handlowych, przedstawicielem lub pełnomocnikiem przedsiębiorców pozostających w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem opinii;
  • nie byłem wcześniej proszony o sporządzenie opinii prawej – ani nie sporządzałem takiej opinii - przez osobę pozostającą w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem niniejszej opinii;
  • nie wydawałem wcześniejszej opinii prawnej, która byłaby sprzeczna z treścią niniejszej opinii;

wynik niniejszej opinii nie dotyczy moich interesów ani interesów osób mi bliskich.

 

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

Z istoty rzeczy bezskutecznością objęte są czynności upadłego do maksymalnych rozmiarów wierzytelności przysługujących wierzycielom[1]. Nadpłynność masy upadłości stanowi podstawę do wyłączenia odpowiedzialności osoby trzeciej z tytułu bezskuteczności czynności upadłego[2].

 

Po pierwsze, zwrócić należy uwagę na fakt, że celem instytucji bezskuteczności czynności upadłego jest – w ostatecznym rozrachunku – doprowadzenie do zaspokojenia wierzycieli upadłego (a w tym pokrycie wszystkich kosztów postępowania upadłościowego). Można postawić tezę, że jeżeli masa upadłości w swojej dotychczasowej substancji wystarczy na zaspokojenie wierzycieli (w rozumieniu art. 189 p.u.), to z punktu widzenia celów postępowania upadłościowego, a w tym instytucji uregulowanej w art. 127 – 135 p.u., nie ma sensu ubezskutecznienie czynności upadłego. Bezskuteczność czynności upadłego nie jest bowiem celem samym w sobie. Stanowi ona jedynie instrument służący interesom wierzycieli. Instytucja z art. 127 – 135 p.u. podlega ogólnej zasadzie wynikającej z art. 2 p.u. – celem postępowania upadłościowego jest jak najpełniejsze zaspokojenie wierzycieli. Nie ma zatem sensu podejmowanie w postępowaniu upadłościowym czynności, które nie służą zaspokojeniu interesów wierzycieli.

 

 

Po drugie, instytucja bezskuteczności (ubezskutecznienia) czynności upadłego nie jest bezwzględną s a n k c j ą wyciąganą przez uprawniony podmiot z tytułu zachowań upadłego negatywnie ocenianych z punktu widzenia przepisów prawa. Funkcję sankcji czy quasi – sankcji za negatywnie oceniane czynności upadłego przejmują inne przepisy prawa (zob. np. art. 4913 ust. 2 pkt 4 p.u. czy art. 374 ust. 1 p.u.). Przeciwnie, komentowana instytucja jest wyłącznie instrumentem pozwalającym na gromadzenie środków celem zaspokojenia wierzycieli i tylko temu celowi służy. Oznacza to, że nie w każdym przypadku należy bezwzględnie realizować roszczenia z tytułu bezskuteczności czynności upadłego. Podejmowane w tej materii działania powinny być, jak wspomniano wcześniej, uzasadniane celami postępowania upadłościowego. Innymi słowy, w niektórych przypadkach, można przeprowadzić w sposób prawidłowy postępowanie upadłościowe bez dochodzenia roszczeń z tytułu bezskuteczności czynności upadłego, w wyniku realizacji których mogłaby powstać nadpłynność masy upadłości.

 

 

Po trzecie, należy zwrócić uwagę na okoliczność, że zgodnie z art. 368 ust. 2 p.u. sąd upadłościowy stwierdza zakończenie postępowania także wtedy, gdy w toku postępowania upadłościowego wszyscy wierzyciele zostaną zaspokojeni. Przywołana regulacja potwierdza postawioną powyżej tezę. Instytucje prawa upadłościowego stosowane są przede wszystkim w celu zaspokojenia wierzycieli. Jeżeli ów cel zostanie osiągnięty postępowanie upadłościowe powinno zostać zakończone, bo brak jest uzasadnienia do jego dalszego prowadzenia. Regulacja art. 368 ust. 2 p.u. stanowi pewien wyznacznik interpretacyjny dla badanej sprawy: jeżeli jest oczywiste, że wierzyciele zostaną zaspokojeni z masy upadłości to dochodzenie roszczeń z tytułu czynności upadłego jest niepotrzebne, gdyż postępowanie upadłościowe i bez tego osiągnie swój zakładany cel: zaspokojenie wierzycieli (art. 2 p.u.).

 

 

Po czwarte, nie bez znaczenia z punktu widzenia badanego problemu jest okoliczność, że skutki bezskuteczności niektórych czynności upadłego albo aktualizują się z chwilą ogłoszenia upadłości dłużnika albo są ubezskuteczniane w związku z postępowaniem upadłościowym. Wiele czynności upadłego byłoby zatem nadal skutecznych, gdyby nie jego upadłość. Wniosek taki wynika z analizy przepisów o powstaniu skutków bezskuteczności niektórych czynności upadłego z mocy samego prawa, z przepisów o kompetencjach sędziego-komisarza do orzekania w sprawach związanych z bezskutecznością czynności upadłego, itp. Jednocześnie z chwilą prawomocnego ustania postępowania upadłościowego w drodze jego umorzenia (art. 367 ust. 1 p.u.), zakończenia (art. 367 ust. 1 w zw. z art. 368 ust. 3 p.u.), uchylenia (art. 367 ust. 1 w zw. z art. 371 p.u.) umarza się wszczęte przez syndyka „niezakończone procesy o uznanie za bezskuteczną czynności dokonanej przez upadłego ze szkodą dla wierzycieli. Wzajemne roszczenia o zwrot kosztów procesu wygasają.” Należy przy tym podkreślić, że przywołana regulacja jest wyjątkiem od zasady, że „w innych postępowaniach cywilnych upadły wchodzi w postępowaniu na miejscu syndyka.” W konsekwencji obowiązuje zasada kontynuacji procesów prowadzonych przez syndyka. W literaturze przedmiotu trafnie przyjmuje się przy tym, że przepis art. 367 ust. 1 p.u. ma szersze zastosowanie niż mogłoby to wynikać z brzmienia tego przepisu[3]. Przepis art. 367 ust. 1 p.u. odnosi się bowiem do wszelkich spraw mających za przedmiot bezskuteczność czynności upadłego. Trudno przyjąć, że postępowanie prowadzone w oparciu o art. 127 p.u. może być kontynuowane po zakończeniu postępowania upadłościowego. W konsekwencji, po ustaniu postępowania upadłościowego stają się bezprzedmiotowe i podlegają umorzeniu sprawy odnoszące się do ubezskutecznienia czynności upadłego. Innymi słowy jeżeli (1) masa upadłości wystarcza na zaspokojenie wierzycieli w rozumieniu art. 189 p.u., (2) zaspokojenie wierzycieli jest celem postępowania upadłościowego, (3) postępowanie dotyczące ubezskutecznienia czynności upadłego ulega umorzeniu z chwilą zakończenia tego postępowania upadłościowego, to nie jest celowe dochodzenie roszczeń z tytułu bezskuteczności czynności upadłego.

 

 

Po piąte, należy odwołać się do tzw. zasady słuszności w prawie prywatnym i do zasady proporcjonalności[4]. Nie jest bowiem celowe stosowanie instytucji prawa upadłościowego, w związku z czym, kosztem majątku osób trzecich, doprowadza się do stanu nadpłynności masy upadłości. Dlaczego? Zgodnie z art. 372 ust. 1 p.u. zmiany stosunków prawnych dokonane na podstawie przepisów prawa upadłościowego co do zasady „obowiązują drugą stronę również po umorzeniu lub zakończeniu postępowania upadłościowego”. Norma prawna wyrażona w treści art. 372 ust. 1 p.u. znajduje zastosowanie po uchyleniu postępowaniu upadłościowego (art. 372 ust. 2 p.u.). Przywołana regulacja nie wyłącza spod swojego zakresu normowania zmiany stosunków związanych z bezskutecznością czynności upadłego pomimo, że w tej samej grupie przepisów reguluje skutki nie zakończonych na dzień prawomocnego ustania postępowania upadłościowego spraw wszczętych w związku z bezskutecznością czynności upadłego. Innymi słowy zdarzenia dokonane w ramach postępowania upadłościowego w oparciu o realizację roszczeń z tytułu bezskuteczności czynności upadłego są nieodwracalne. Ponadto np.w warunkach o których mowa w art. 129 p.u. co do zasady z istoty rzeczy nie dojdzie do wydania z masy upadłości tzw. świadczenia wzajemnego zgodnie z art. 134 ust. 2 p.u. W konsekwencji realizacja ubezskutecznienia czynności upadłego, dokonana w czasie postępowania upadłościowego, prowadząca do stanu nadpłynności masy upadłości kosztem majątku osoby trzeciej, rodzi skutki trwałe, bez możliwości „odwrócenia” skutków ubezskutecznienia czynności. Nadwyżkę stanu czynnego masy upadłości, pozostałą po prawomocnym ustaniu postępowania upadłościowego, syndyk zwraca do rąk upadłego (art. 364 p.u.; art. 364 w zw. z art. 368 ust. 3 p.u.; art. 364 w zw. z art. 371 p.u.). Doprowadzanie do stanu nadpłynności masy upadłości byłoby sprzeczne z zasadą proporcjonalności.

 

 

Wreszcie, po szóste, należy odwołać się, poprzez treść art. 131 p.u., do regulacji Kodeksu cywilnego – w jego pewnym fragmencie – w zakresie pozycji osoby trzeciej w stosunku do której została skierowana skarga pauliańska. Zgodnie z art. 533 k.c. osoba trzecia, która uzyskała korzyść majątkową wskutek czynności dłużnika dokonanej z pokrzywdzeniem wierzycieli, może zwolnić się z zadośćuczynienia roszczeniu wierzyciela żądającego uznania czynności za bezskuteczną, jeżeli wskaże mu „wystarczające do zaspokojenia wierzyciela mienie dłużnika”. Innymi słowy, według zasad ogólnych prawa cywilnego, nawet jeżeli dojdzie do ziszczenia się przesłanek bezskuteczności czynności dłużnika, to osoba trzecia poprzez wskazany powyżej zarzut z art. 533 k.c. może uwolnić się od odpowiedzialności. Przywołane powyżej argumenty odwołujące się do treści Prawa upadłościowego pozwalają na postawienie tezy, że przywołany fragment art. 533 k.c. znajduje zastosowanie do instytucji bezskuteczności czynności upadłego. Ciężar dowodowy wykazania wspomnianego zarzutu spoczywa w całości na osobie trzeciej. Zatem poprzez odesłanie z art. 131 p.u. należy bronić poglądu, że osoba trzecia może zwolnić się od zadośćuczynienia roszczeniu z tytułu bezskuteczności czynności, jeżeli wykaże, że masa upadłości wystarczy do zaspokojenia wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Przepis art. 533 k.c., w przywołanym fragmencie, w zw. z art. 131 p.u., w zakresie zarzutu wskazania składników masy upadłości jako wystarczających do zaspokojenia ogółu wierzycieli, znajdzie zastosowanie do wszelkich przypadków bezskuteczności czynności upadłego, także w sytuacji gdy czynność jest bezskuteczna z mocy samego prawa. Pomimo automatycznego skutku bezskuteczności czynności upadłego trudno pozbawiać osobę trzecią możliwości podniesienia zarzutów celem wyłączenia jej odpowiedzialności także w procesie o zapłatę czy o wydanie, w których bezskuteczność ex lege jest przesłaną orzekania w takiej sprawie. Tym bardziej, że z punktu widzenia przepisów Prawa upadłościowego powiększanie stanu czynnego masy upadłości ponad potrzebę zaspokojenia wierzycieli nie byłoby uzasadnione.

 

 

 

[1] Por. wyrok Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2002r., II CKN 1336/00, nie publ.

[2] Zob. R. Adamus, Dopuszczalność zarzutu nadpłynności masy upadłości w przypadku bezskuteczności czynności upadłego, Monitor Prawniczy nr 11/2014, s. 568.

 

[3] F. Zedler, w: A. Jakubecki, F. Zedler, Prawo…, wyd. 3, s. 762 – 763.

[4] M. Safjan, w: System prawa prywatnego – część ogólna, pod red. M. Safjana, t. I, Warszawa 2007, s. 296 i n.

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017