Potrącenie pod rządem Prawa upadłościowego i naprawczego.
13 listopada 2018

Blog

 

 

Standardowe zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych.

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie przez inne osoby lub instytucje innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. (2) Niniejsza opinia została w całości przygotowana przez jej autora, bez pomocy asystentów/ innych osób. (3) Niniejsza opinia odzwierciedla obiektywne poglądy autora. Wnioski opinii nie są determinowane życzeniem Klienta/Zleceniodawcy. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (4) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń przeszłych (opinia post factum), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (5) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (6) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść merytoryczna – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfikacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze (w tym potrali internetowych), celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl. (7) Cała treść niniejszej opinii – jak i jej poszczególne fragmenty – podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (8) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu (w szczególności decyzji administracyjnej) które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (9) Opinia została sporządzona w języku polskim. (10) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca – o ile co innego nie wynika z treści umowy - bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (11) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (12) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (13) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej. (14) Umowa o przygotowanie opinii prawnej podlega prawu polskiemu.

 

 

Standardowe oświadczenie o braku konfliktu interesów dla Zlecającego opinię prawną

 

W związku ze zleceniem przygotowania opinii prawnej dla Zlecającego oświadczam, że nie pozostaję w związku ze stanem faktycznym opisanym w opinii prawnej w jakimkolwiek świadomym konflikcie interesów, a w szczególności:

  • nie jestem członkiem organów spółek handlowych, przedstawicielem lub pełnomocnikiem przedsiębiorców pozostających w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem opinii;
  • nie byłem wcześniej proszony o sporządzenie opinii prawej – ani nie sporządzałem takiej opinii - przez osobę pozostającą w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem niniejszej opinii;
  • nie wydawałem wcześniejszej opinii prawnej, która byłaby sprzeczna z treścią niniejszej opinii;

wynik niniejszej opinii nie dotyczy moich interesów ani interesów osób mi bliskich.

 

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

 

Zgodnie z art. 6471 § 5 k.c. zawierający umowę z podwykonawcą oraz inwestor i wykonawca ponoszą solidarną odpowiedzialność za zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane wykonane przez podwykonawcę. Z istoty solidarności biernej wynika, że kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych (solidarność dłużników). Z kolei aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszyscy dłużnicy solidarni pozostają zobowiązani (art. 366 k.c.). Inwestor jest gwarantem za cudzy dług wynikający z umowy o roboty budowlane zawartej pomiędzy wykonawcą a podwykonawcą. Założeniem kierunkowym niniejszej opinii jest przyjęcie aksjomatu, że zawarcie umowy o roboty budowlane miało miejsce przed ogłoszeniem upadłości wykonawcy, a WOD PRZEM jest tzw. kwalifikowanym podwykonawcą.

 

Ogłoszenie upadłości układowej wykonawcy powoduje stan, w którym upadły współdłużnik solidarny nie może realizować swoich zobowiązań, o ile podlegają one układowi. Zgodnie z art. 272 ust. 1 p.u.n. układ obejmuje wierzytelności powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości dłużnika. Przy czym przepis art. 87 p.u.n. wprowadza zasadę, że od dnia ogłoszenia upadłości z możliwością zawarcia układu do dnia uprawomocnienia się postanowienia o zatwierdzeniu układu albo o umorzeniu postępowania, upadły albo zarządca nie mogą spełniać świadczeń wynikających z wierzytelności, które z mocy prawa są objęte układem. W płaszczyźnie egzekucyjnej, przepis art. 140 ust. 1 p.u.n. stanowi, że postępowanie egzekucyjne dotyczące wierzytelności objętej z mocy prawa układem, wszczęte przed ogłoszeniem upadłości, ulega zawieszeniu z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości. Innymi słowy wierzyciel (podwykonawca) winien dokonać zgłoszenia wierzytelności do masy upadłości wykonawcy.

 

Upadłość układowa wykonawcy nie ogranicza podwykonawcy (występującego w roli wierzyciela) w dochodzeniu roszczeń od inwestora. Co więcej, inwestor może zostać skutecznie pozwany przez podwykonawcę. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 291 ust. 1 p.u.n. układ nie narusza praw wierzyciela wobec poręczyciela upadłego oraz współdłużnika upadłego ani praw wynikających z hipoteki, zastawu, zastawu rejestrowego i hipoteki morskiej, jeżeli były one ustanowione na mieniu osoby trzeciej. Innymi słowy, jeżeli upadły wykonawca na mocy układu zrestrukturyzuje swoje zobowiązania względem wierzyciela – podwykonawcy, to inwestor (jako współdłużnik solidarny) odpowiada nadal w granicach pierwotnej wysokości zobowiązania. W przypadku układu może zatem dojść do realnej zmiany wysokości zobowiązania współdłużników solidarnych.

 

4Należy pamiętać, ze ogóle zasady dotyczące potrącenia uregulowane w treści art. 498 i n. k.c. ulegają istotnej modyfikacji w płaszczyźnie przepisów prawa upadłościowego. Zgodnie z art. 89 ust. 1 p.u.n. w czasie trwania postępowania aż do jego umorzenia lub zakończenia albo zmiany postanowienia o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu na postanowienie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego, potrącenie wzajemnych wierzytelności między upadłym i wierzycielem nie jest dopuszczalne, jeżeli wierzyciel:

  1. stał się dłużnikiem upadłego po ogłoszeniu upadłości;
  2. będąc dłużnikiem upadłego, stał się po ogłoszeniu upadłości jego wierzycielem przez nabycie wierzytelności w drodze przelewu lub indosu wierzytelności powstałej przed ogłoszeniem upadłości.

 

Co istotne z punktu widzenia przedmiotu niniejszego tematu, zgodnie z treścią art. 89 ust. 2 p.u.n. potrącenie wzajemnych wierzytelności jest jednak dopuszczalne, jeżeli nabycie wierzytelności nastąpiło wskutek zapłaty długu, za który nabywca odpowiadał osobiście albo pewnymi przedmiotami majątkowymi, i jeżeli odpowiedzialność nabywcy za dług powstała przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości. W konsekwencji jeżeli inwestor odpowiada za zobowiązania upadłego wykonawcy na mocy art. 6471 § 5 k.c. i jeżeli umowa o roboty budowlane, a w tym nominowanie tzw. podwykonawcy kwalifikowanego miało miejsce w sytuacji gdy nie ogłoszono upadłości układowej to potrącenie jest możliwe.

 

Należy jeszcze pamiętać o ryzyku jakie wiąże się z przekształceniem upadłości układowej w upadłość likwidacyjną przed rozpoznaniem listy wierzytelności (art. 17 p.u.n.). Wówczas zgodnie z art. 94 ust. 2 p.u.n. potrącenie jest dopuszczalne, jeżeli nabywca stał się wierzycielem upadłego wskutek spłacenia jego długu, za który odpowiadał osobiście albo określonymi przedmiotami majątkowymi, i jeżeli nabywca w czasie, gdy przyjął odpowiedzialność za dług upadłego, nie wiedział o istnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Potrącenie jest zawsze dopuszczalne, jeżeli przyjęcie odpowiedzialności nastąpiło na rok przed dniem ogłoszenia upadłości. W przypadku upadłości likwidacyjnej ustawodawca wprowadza surowsze wymagania jeżeli chodzi o dopuszczalność potrącenia.

 

W płaszczyźnie upadłości istotna jest analiza treści art. 248 p.u.n. wierzytelność, której upadły jest współdłużnikiem, oraz wierzytelność poręczyciela upadłego z tytułu zwrotnego roszczenia umieszcza się na liście w takiej wysokości, w jakiej współdłużnik lub poręczyciel zaspokoił wierzyciela. Podstawą cywilnoprawną nabycia regresu przez inwestora będzie przepis art. 518 § 1 pkt 1 k.c. Przepis ów ma zastosowanie do obu trybów postępowań upadłościowych. Według treści przedmiotowego przepisu po pierwsze roszczenie regresowe współdłużnika podlega układowi nawet jeżeli współdłużnik zaspokoił wierzyciela po dacie ogłoszenia upadłości. Po drugie, warunkiem umieszczenia wierzytelności na liście jest wykazanie faktu zaspokojenia wierzyciela.

 

Jeżeli inwestor zaspokoił wierzyciela – podwykonawcę, wówczas może dokonać zgłoszenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Jeżeli inwestor chce dokonać potrącenia wierzytelności regresowej z wierzytelnością jaką ma upadły względem inwestora (w omawianym przypadku zapewne będzie chodziło o wynagrodzenie z tytułu wykonania umowy o roboty budowlane) wówczas inwestor winien o potrąceniu – stosownie do art. 89 ust. 3 p.u.n. (którego odpowiednikiem jest przepis art. 96 p.u.n. w przypadku upadłości likwidacyjnej) – złożyć oświadczenie przy zgłoszeniu wierzytelności.

 

Należy przyjąć, że przepis art. 89 ust. 3 p.u.n. znajduje zastosowanie lege non distinguente także do wierzyciela zgłaszającego swą wierzytelność na zasadzie art. 248 p.u.n. – w związku z zapłatą długu za który wierzyciel był solidarnie odpowiedzialny z upadłym. Pogląd ten znajduje wsparcie w regulacji art. 89 ust. 2 p.u.n. zarówno w aspekcie wykładni gramatycznej art. 89 ust. 3 p.u.n. jak i wykładni celowościowej jak i wykładni funkcjonalnej.

 

Dalej podnieść należy, że nie ma znaczenia z punktu dopuszczalności oświadczenia o potrąceniu ewentualna okoliczność, że wierzytelność względem upadłego z danej umowy o roboty budowlane była już wcześniej przedmiotem zgłoszenia wierzytelności ze strony podwykonawcy. Dlaczego?

 

Po pierwsze, podwykonawca dokonujący „pierwotnego” zgłoszenia wierzytelności nie dysponował taką należnością mogącą zostać przedstawioną do potrącenia upadłemu, jaką dysponuje inwestor. W przypadku owego „pierwotnego” zgłoszenia wierzytelności dokonanego przez podwykonawcę brak było podstaw do potrącenia, a zatem zagadnienie potrącenia było wówczas bezprzedmiotowe. Inwestor zyskuje możliwość ewentualnego potrącenia dopiero wówczas gdy sam dokona płatności na rzecz wierzyciela. Niekiedy może to stać się dopiero po „pierwotnym” zgłoszeniu wierzytelności. Żaden przepis prawa upadłościowego nie pozbawia się jednak wierzyciela z tytułu regresu – w sferze regulacji materialnoprawnej – prawa do potrącenia.

 

Po drugie, inna jest natura wierzytelności współdłużnika z tytułu zaspokojenia wierzyciela, a inna jest natura wierzytelności podwykonawcy względem upadłego wykonawcy. Pomimo, iż wierzytelność podwykonawcy z umowy i wierzytelność regresowa inwestora dotyczą tego samego zjawiska ekonomicznego i tego samego stosunku gospodarczego, to w pierwszym przypadku podstawą roszczenia jest umowa (lex contractus), a w drugim przypadku podstawą roszczenia jest ustawa (art. 6471 § 5 k.c.) i fakt zaspokojenia wierzyciela przez współdłużnika.

 

Po trzecie, ratio legis uregulowania art. 89 ust. 3 p.u.n. leży w pewnym przyspieszeniu obrotu prawnego w związku z upadłością. Adresatem tej normy prawnej jest także wierzyciel posiadający należność regresową. Przy czym sankcje z normy wyrażonej w art. 89 ust. 3 p.u.n. dotyczą zaniechania w związku z daną wierzytelnością nadającą się do potrącenia, a ów stan potrącalności otworzył się dopiero z chwilą powstania regresu.

 

Wreszcie nie stoi na przeszkodzie dla skutecznego potrącenia okoliczność, że upłynęły terminy dla zgłaszania wierzytelności w rozumieniu art. 51 ust. 1 pkt 4 p.u.n. Zarówno w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie przyjmuje się pogląd o dopuszczalności złożenia oświadczenia o potrąceniu w spóźnionym zgłoszeniu wierzytelności. Zob. np. R. Adamus, Upadłość a potrącenie. Komentarz, Warszawa 2010, s. 45.

 

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017