Odpowiedzialność członków SKOK w świetle wykładni historycznej.
02 sierpnia 2019

Blog

 

 

Standardowe zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych.

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie przez inne osoby lub instytucje innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. (2) Niniejsza opinia została w całości przygotowana przez jej autora, bez pomocy asystentów/ innych osób. (3) Niniejsza opinia odzwierciedla obiektywne poglądy autora. Wnioski opinii nie są determinowane życzeniem Klienta/Zleceniodawcy. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (4) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń przeszłych (opinia post factum), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (5) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (6) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść merytoryczna – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfikacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze (w tym potrali internetowych), celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl. (7) Cała treść niniejszej opinii – jak i jej poszczególne fragmenty – podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (8) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu (w szczególności decyzji administracyjnej) które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (9) Opinia została sporządzona w języku polskim. (10) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca – o ile co innego nie wynika z treści umowy - bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (11) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (12) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (13) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej. (14) Umowa o przygotowanie opinii prawnej podlega prawu polskiemu.

 

 

Standardowe oświadczenie o braku konfliktu interesów dla Zlecającego opinię prawną

 

W związku ze zleceniem przygotowania opinii prawnej dla Zlecającego oświadczam, że nie pozostaję w związku ze stanem faktycznym opisanym w opinii prawnej w jakimkolwiek świadomym konflikcie interesów, a w szczególności:

  • nie jestem członkiem organów spółek handlowych, przedstawicielem lub pełnomocnikiem przedsiębiorców pozostających w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem opinii;
  • nie byłem wcześniej proszony o sporządzenie opinii prawej – ani nie sporządzałem takiej opinii - przez osobę pozostającą w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem niniejszej opinii;
  • nie wydawałem wcześniejszej opinii prawnej, która byłaby sprzeczna z treścią niniejszej opinii;

wynik niniejszej opinii nie dotyczy moich interesów ani interesów osób mi bliskich.

 

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

W sporze dotyczącym odpowiedzialności członków kasy z tytułu strat bilansowych pojawia się argumentacja odwołująca się do historycznej regulacji prawa spółdzielczego. Zgodnie bowiem z art. 2 u.o SKOK kasa jest spółdzielnią, do której w zakresie nieuregulowanym ustawą z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych stosuje się przepisy ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze[1].

 

Przepisy z 1920r.

 

Ustawa z 29.10.1920r. o spółdzielniach w treści art. 3 zd. 1 wskazywała, że spółdzielnia ma osobowość prawną[3]. Przepis art. 14 zd. 1u.o spół.1920 statuował zasadę, że członkowie spółdzielni odpowiadają za jej zobowiązania zadeklarowanymi udziałami. Statut spółdzielni mógł ustanowić odpowiedzialność dodatkową członków spółdzielni. Odpowiedzialność dodatkowa członków spółdzielni za jej zobowiązania mogła być nieograniczona (całym majątkiem) albo ograniczona do wysokości określonej w statucie w odniesieniu do wysokości udziału (art. 14 zd. 2 i 3 u.o spół.1920). Przepis art. 15 u.o spół.1920 rozciągał odpowiedzialność członka spółdzielni także na zobowiązania powstałe przed jego przyjęciem. Z kolei art. 28 u.o spół.1920 wprowadzał zasadę według której, w przypadku ogłoszenia upadłości spółdzielni w ciągu roku od ustąpienia członka, ustępujący członek odpowiadał na równi z innymi członkami. Przy powyższej konstrukcji odpowiedzialności członków spółdzielni ustawodawca odróżniał istnienie spółdzielni zwykłej od spółdzielni z ograniczoną odpowiedzialnością członków i spółdzielni z nieograniczoną odpowiedzialnością członków za jej zobowiązania (zob. np. art. 86 u.o spół.1920).

W czasie swojej zwykłej działalności spółdzielnia mogła odnotować stratę. Przepis art. 58 zd. 1 u.o spół.1920 przewidywał pokrywanie strat z funduszy spółdzielni w kolejności wynikającej ze statutu albo uchwały walnego zgromadzenia. Zgodnie z art. 58 zd. 2 u.o spół.1920 gdyby fundusze spółdzielni nie wystarczyły na pokrycie strat walne zgromadzenie m o g ł o uchwalić o obowiązku wcześniejszej wpłaty zadeklarowanych udziałów albo o tzw. dopłatach gdyby wcześniejsze wpłacenie udziałów nie pozwalało na pokrycie straty. Ustawodawca postanowił dalej, że „dopłaty u s t a n o w i ć można tylko w granicach przyjętej odpowiedzialności dodatkowej i tylko w stosunku do ilości zadeklarowanych udziałów” (art. 93 zd. 3 u.o spół.1920). Zobowiązanie członka spółdzielni do wniesienia dopłat nie powstawało zatem automatycznie z chwilą powstania straty, w oparciu o same postanowienia statutu. Istotna z tego punktu widzenia jest tez treść art. 93 zd. 5 u.o spół.1920 w brzmieniu : „wierzytelności z t y t u ł u u c h w a l e n i a dopłat nie można wykazywać w stanie czynnym bilansu”. Uchwała o uchwaleniu dopłat podlegała – z inicjatywy członka spółdzielni – kontroli sądowej na zasadach ogólnych.

Upadłość spółdzielni w latach 1.1.1921 – 31.12.1934 prowadzona w oparciu o przepisy dzielnicowe[4] wywoływała pewne skutki prawne w stosunku do członka spółdzielni. Po pierwsze, ogłoszenie upadłości spółdzielni rodziło obowiązek n i e z w ł o c z n e j (przyspieszonej) wpłaty zarządcy upadłości niewpłaconej części udziału (art. 96 zd. 1 u.o spół.1920). Po drugie, jeżeli w toku upadłości okazywało się, że majątek spółdzielni nie wystarczy na pokrycie: (a) wierzytelności niespornych, (b) wierzytelności spornych, (c) kosztów postępowania upadłościowego tzw. zarządca upadłości sporządzał tzw. obrachunek dopłat (art. 93 zd. 2 u.o spół.1920). Obrachunek dopłat dotyczył tylko tych członków spółdzielni, którzy odpowiadali za zobowiązania spółdzielni dodatkowo, w granicach przyjętej odpowiedzialności, w stosunku do zadeklarowanych udziałów (art. 93 zd. 2 u.o spół.1920). Obrachunek dopłat nie był jednak samodzielnym aktem działania syndyka. Przepis art. 95 u.o spół.1920 wymagał zatwierdzenia obrachunku dopłat przez sąd prowadzący postępowanie upadłościowe. Obrachunek dopłat był zatwierdzany na rozprawie (art. 97 pr.o spół.1920). Do obrachunku dopłat mógł być wniesiony sprzeciw (art. 99 u.o spół.1920).

 

Przepisy z 1961r.

 

Kolejna ustawa z 17.02.1961 r. o spółdzielniach i ich związkach (obowiązywała od 5.6.1961 do 31.12.1982) wprowadziła istotne zmiany do konstrukcji odpowiedzialności członków spółdzielni. Spółdzielnia nadal wyposażona była w osobowość prawną (art. 8 par. 1 u.o spól.izw. 1961). Istotna zmiana polega na tym, że członek spółdzielni nie odpowiadał za jej zobowiązania (art. 16 par. 3 u.o spól.izw. 1961). Całkowicie zrezygnowano zatem z konstrukcji spółdzielni z dodatkową ograniczoną odpowiedzialnością członków i spółdzielni z nieograniczoną odpowiedzialnością członków. Odpowiedzialność członka za straty spółdzielni ograniczono do wysokości zadeklarowanych udziałów (art. 16 par. 2 u.o spól.izw. 1961). Gdyby fundusze spółdzielni nie wystarczały na pokrycie strat walne zgromadzenie mogło podjąć uchwałę o obowiązku wcześniejszego – niż przewidywał statut – wpłacenia udziałów (art. 60 par. 2 u.o spól.izw. 1961). Przepisy z 1961 nie przewidywały już wówczas instytucji dopłaty na pokrycie straty w ramach normalnej gospodarki finansowej spółdzielni. Co więcej, ustawodawca w przepisach ustawy z 1961r. całkowicie zrezygnował z instytucji obrachunku dopłat na wypadek upadłości spółdzielni. Z kolei przepis art. 90 par. 3 u.o spól.izw. 1961 przewidywał, że postępowania upadłościowego spółdzielni nie przeprowadza się, jeżeli majątek spółdzielni nie wystarczy na pokrycie kosztów tego postępowania, a wierzyciele odmówią ich pokrycia. Obecnie obowiązująca ustawa również nie powróciła do rozwiązań z 1920r. w zakresie zasad odpowiedzialności członków.[6]

W okresie PRL miała swój renesans koncepcja, że majątek spółdzielni – choć spółdzielnia miała przyznaną osobowość prawną – to społeczna własność grupowa[7]. Obecnie art. 3 pr.spół. nadal deklaruje, że „majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków”[8].

 

Podsumowanie

 

Przepisy spółdzielcze z 1920r. o odpowiedzialności cywilnej członków już na początku lat 60 – tych XX w. zostały poważnie zmodyfikowane i kierunki tej modyfikacji zostały przyjęte w obecnie obowiązującej regulacji Prawa spółdzielczego.[9] W zauważalny sposób zmieniła się aksjologia postępowania upadłościowego jeżeli porównać uregulowania dzielnicowe i obecnie obowiązujące prawodawstwo. Materialnoprawna sytuacja członka spółdzielni uległa gruntownym przeobrażeniom i z tej przyczyny nie można modelu odpowiedzialności członka spółdzielni według przepisów z 1920 r. porównywać z modelem odpowiedzialności członka kasy. Niemniej przepisy z 1920 r. wskazują na następujące wnioski. Po pierwsze, niezależnie od kompetencji statutu do określenia dodatkowej odpowiedzialności członka dla powstania wierzytelności o dopłaty niezbędna była uchwała walnego zgromadzenia. Zobowiązanie z tytułu dopłat nie powstawało automatycznie z chwilą pojawienia się straty w oparciu o treść statutu stanowiącego o dodatkowej odpowiedzialności członka spółdzielni. Po drugie, odmiennie uregulowane były zasady dla pokrywania strat bilansowych przez członków spółdzielni w ramach jej normalnej działalności i po ogłoszeniu upadłości. Po trzecie, obrachunek dopłat przygotowywany przez syndyka wiązał się z określonym standardem kontroli sądowej. Nałożenie zobowiązania do dopłaty na ponoszącego dodatkową odpowiedzialność członka kasy nie było wówczas samodzielną decyzją syndyka. Niemniej powtórzyć należy, że przepisy o upadłości spółdzielni z 1961r. ostatecznie zniosły instytucję obrachunku dopłat w upadłości, a zatem stało się to na długo przed wejściem w życie ustawy z 16.09.1982r. Prawo spółdzielcze.

 

[1] Zob. np. D. Duda, Przejęcie spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowe na podstawie decyzji administracyjnej Komisji Nadzoru Finansowego, Prawo i Więź nr 1, 2018, s. 54.

[3] S. Wróblewski, Ustawa o spółdzielniach z 27 X 1920 r. (Dz. U. 111, poz. 733), komentarz, Kraków 1921, passim

[4] Zob. np. R. Adamus, Zarys ogólny historii prawa upadłościowego w Polsce, w: Historia testis temporum, lux veritatis, vita memoriae, nuntia vetustitas, Księga Jubileuszowa dedykowana Profesorowi Włodzimierzowi Kaczorowskiemu, pod red. E. Kozerskiej, M. Maciejewskiego, P. Steca, Opole 2015, s. 609 - 62

[6] Z. Niedbała, Nowelizacja prawa spółdzielczego, Warszawa-Poznań 1991, s. 3 i n.

[7] M. Gersdorf, J. Ignatowicz, Prawo spółdzielcze. Komentarz, Warszawa 1985, s. 19 – 20, L. Stecki, Prawo spółdzielcze, Warszawa 1979, s. 102 -103, Z. Niedbała, Przekształcenia organizacyjne i własnościowe w spółdzielniach w świetle nowych ustaw, Warszawa-Poznań 1991, s. 50 i n.

[8] P. Zakrzewski, Majątek spółdzielni, Warszawa 2003, s. 11 i n.

[9] Z literatury zob. P. Zakrzewski, Stan aktualny i perspektywy rozwoju polskiego prawa spółdzielczego, Roczniki Nauk Prawnych, Tom XXVII, numer 4 – 2017, s. 87 i n.

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017