O skutkach zbycia udziałów w spółce z o.o. wbrew zastrzeżeniom.
12 grudnia 2018

Blog

 

Udziały w spółce z o.o. są zbywalne i nie można wyłączyć dopuszczalności ich zbycia.[1] Niemniej przepis art. 182 § 1 k.s.h. stanowi, iż zbycie udziału, jego części lub ułamkowej części udziału oraz zastawienie udziału umowa spółki może uzależnić od zgody spółki albo w inny sposób ograniczyć (por. art. 57 k.c. w zw. z art. 2 k.s.h.). Co ważne ograniczenie w obrocie udziałami stanowi wyjątek od zasady zbywalności tego prawa i jako taki nie podlega wykładni rozszerzającej.[2] Problematyce związanej ograniczeniami w obrocie udziałami poświęcone są także inne przepisy - art. 183, 1831, 184, 185 k.s.h.

 

Czynność prawna zbycia udziałów dokonana wbrew ograniczeniom umownym, bez względu na konkretny rodzaj ich źródła (umowa spółki z o.o., umowa winkulacyjna) czy rodzaj tych ograniczeń, z zasady nie nosi cech czynności bezwzględnie nieważnej. Nie jest to bowiem czynność prawna sprzeczna z ustawą czy mająca na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.).[3] Niemniej Sąd Najwyższy uznał, iż "sprzeciwianie się ustawie" (art. 58 § 1 k.c.) należy odnosić nie tylko do literalnie odczytywanych przepisów Kodeksu cywilnego, lecz także do zasad ogólnych, które leżą u podstaw systemu prawnego oraz norm prawnych, które można wywieść z ustawy (wyrok z 29 marca 2006r., IV CK 411/05).

 

Nieważna będzie czynność prawna zbycia udziałów w spółce z o.o. naruszająca przepisy ustawy, np. dotyczące zakazu koncentracji udziałów albo zakazujące, w pewnych sytuacjach, obrotu udziałami przez określone kategorie osób. Z drugiej jednak strony nie można wykluczyć możliwości potraktowania czynności zmierzającej do obejścia umowy spółki jako umowy sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, a tym samym bezwzględnie nieważnej (art. 58 § 2 k.c.). Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż w praktyce skuteczne zaskarżenie takiej czynności z powołaniem się na podstawę z art. 58 § 2 k.c. może być bardzo trudne.[4]

 

W piśmiennictwie wyrażono jednak opinię, że w przypadku gdy umowa spółki z o.o. przewiduje ograniczenia w zbywaniu udziałów o charakterze obiektywnym zbycie udziału wbrew takiemu zastrzeżeniu będzie nieważne. Takie zastrzeżenie umowy stanowi ograniczenie zbywalności prawa, w konsekwencji w przypadku sprzecznego z umową spółki zbycia udziału będzie to równoznaczne z próbą zbycia prawa niezbywalnego.[5] Z kolei w przypadku ograniczeń o charakterze subiektywnym, np. w przypadku zgody spółki czynność prawna dokonana bez takiej zgody będzie dotknięta wadliwością bezskuteczności zawieszonej.[6] Na wadliwość czynności w postaci bezskuteczności zawieszonej wskazują także inni autorzy.[7]

 

Zdaniem S. Sołtysińskiego przeniesienie praw w spółce kapitałowej wbrew umownemu zobowiązaniu powoduje tylko skutki pomiędzy stronami umowy, a jest skuteczne wobec spółki i osób trzecich. Natomiast w przypadku wprowadzenia ograniczeń w rozporządzeniu takimi prawami „także w interesie spółki” spółce służyłyby roszczenia odszkodowawcze i skarga z art. 59 k.c.[8]

 

Z kolei w opinii J. Góreckiego, w odniesieniu do jednego z możliwych rodzajów ograniczeń w obrocie udziałami, umowy zastrzegające prawo pierwokupu są wiążące jedynie między jej stronami i nie wywołują skutków prawnych względem spółki. Dokonanie sprzedaży udziałów wbrew zastrzeżonemu prawu pierwokupu nie powoduje ani nieważności umowy, ani jej bezskuteczności względem spółki.[9]

 

Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 9 listopada 2006r., I ACa 392/06, bazując na wcześniejszym dorobku judykatury[10], uznał, że jeżeli umowa sprzedaży udziałów ma charakter umowy bezwarunkowej i zdziałana została pomiędzy osobami, którym znane było roszczenie powodów wynikające z prawa pierwokupu, to umowa taka winna być uznana za bezskuteczną wobec powodów z mocy art. 59 k.c., w celu zadośćuczynienia ich prawu pierwokupu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego przepis art. 59 k.c. dotyczy wszelkich roszczeń, tak obligacyjnych, jak i rzeczowych dlatego nie ma podstaw do wyłączenia odpowiedniego stosowania go także do swoistego "roszczenia", jakie wypływa dla uprawnionego z prawa pierwokupu w wypadku zawarcia przez zobowiązanego bezwarunkowej umowy sprzedaży, tym bardziej, że przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące prawa pierwokupu, w tym art. 599 i 600 k.c., nie regulują w sposób wyczerpujący wszystkich sytuacji sprzedaży bezwarunkowej, w tym sytuacji, gdy obie strony umowy sprzedaży wiedziały o prawie pierwokupu uprawnionego. Sąd Apelacyjny uznał zatem za uzasadnione odpowiednie stosowanie art. 59 k.c. do umowy zbycia udziałów w spółce z o.o. zawartej bezwarunkowo, mimo zastrzeżonego dla wspólników prawa pierwszeństwa nabycia udziałów. W literaturze głosy w tej mierze nie są spójne. Za dopuszczalnością skargi z art. 59 k.c. dla uprawnionego z tytułu prawa pierwokupu (innego prawa pierwszeństwa) opowiedział się S. Sołtysiński.[11] Przeciwko stosowaniu do prawa pierwokupu (innego prawa pierwszeństwa) art. 59 k.c. opowiedzieli się R. Kwaśnicki i K. Oplustil obszernie i bardzo starannie uzasadniając swoje stanowisko.[12] Jak się jednak wyłączenie odpowiedniego stosowania art. 59 k.c. do omawianego przypadku nie jest jednak zabiegiem właściwym.

 

 

 

[1] R. Kwaśnicki, Zakres autonomii woli w kształtowaniu ograniczeń zbywalności praw udziałowych spółek kapitałowych, Prawo Spółek z 2003r., nr 3, s. 10 i n., R. Kwaśnicki, K. Oplustil, Prawo pierwszeństwa nabycia udziałów (akcji) w umowie (statucie) spółki kapitałowej, Monitor Prawniczy z 2006r., nr 18, s. 961 i n., A. Witosz, Prawo wspólnika lub akcjonariusza do nieuczestniczenia w spółce zrestrukturyzowanej, Prawo Spółek z 2004r., nr 6, s. 8 i n., R. Uliasz, Kilka uwag dotyczących zastawu na udziałach w spółce z o.o., Nowy Przegląd Notarialny z 2006r., nr 1, s. 21 i n., W. Popiołek, Udział w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością jako przedmiot wkładu niepieniężnego do innej spółki - zagadnienia wybrane, Rejent z 1995r., nr 9, s. 31 i n., Z. Roszewski O użytkowaniu udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, Przegląd Prawa Handlowego z 1999r., nr 4, s. 8 i n., R. Rykowski, Powiernicze przeniesienie udziału w spółce z o.o., Przegląd Prawa Handlowego z 1997r., nr 6, s. 10 i n., J. Stefanowicz, Wkład. Kapitał zakładowy. Udział, Przegląd Sądowy z 1995r., nr 2, s. 78 i n., A., Szumański, Pojęcie i przedmiot aportu do spółki akcyjnej, Przegląd Prawa Handlowego z 1995r., nr 1, s. 1 i n., M. Rodzynkiewicz, Kodeks…, s. 289, M . Tarska, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2002, s. 157, A . Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2007, t. I, s. 702.

[2] M. Rodzynkiewicz, Kodeks…, s. 290, 291

[3] Zob. M. Rodzynkiewicz, Kodeks…, s. 578

[4] S. Sołtysiński, w: S. Sołtysiński, A. Szajkowski, A. Szumański, A. Szwaja, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, Warszawa 2002, t. III, s. 281 – 282. zob. też uwagi krytyczne M. Rodzynkiewicz, Kodeks…, s. 578

[5] J. Naworski, w: Komentarz…, s. 256

[6] J. Naworski, w: Komentarz…, s. 256 – 257

[7] M. Rodzynkiewicz, Kodeks…, s. 292, W. Pyzioł, w: Kodeks…, s. 337, którzy powołują się na wyrok Sądu Najwyższego z 7 września 1993r., II CRN 60/93, Przegląd Prawa Handlowego z 1994r. nr 5, s. 27, A . Kidyba, t. I, s. 703

[8] S. Sołtysiński, w Komentarz…, t. III, s. 285

[9] A. Kidyba, Kodeks spółek handlowych. Objaśnienia, Zakamycze 2001, s. 531-532, J. Górecki, Prawo pierwokupu. Komentarz do art. 596-602 k.c. i innych przepisów regulujących prawo pierwokupu, Zakamycze, 2002.

[10] Zob. wyroki Sądu Najwyższego z 29.11.2001r., V CKN 536/00, z 9.02.2006r., III CK 437/05, z 29.11.2001r., V CKN 536/00

[11] S. Sołtysiński, w: Komentarz …, t. III, s. 284 – 285

[12] R. Kwaśnicki, K. Oplustil, Prawo pierwszeństwa…, s. 961 i n.

 

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017