Kredyt w rachunku bieżącym a zajęcie egzekucyjne.
21 grudnia 2018

Blog

 

 

Zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych:

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (2) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń post factum, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (3) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (4) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfukacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze, celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl W konsekwencji cała treść niniejszej opinii podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (5) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (6) Opinia została sporządzona w języku polskim. (7) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (8) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (9) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (10) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej.

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

Kredyt w rachunku bieżącym „to kredyt, którego wykorzystanie następuje poprzez przekroczenie salda na rachunku bieżącym kredytobiorcy o kwotę ustaloną w umowie.”[1] Zatem przekroczenie przez posiadacza rachunku bankowego/kredytobiorcę salda na rachunku bieżącym o ustaloną kwotę jest zaciągnięciem długu (kredytu).

 

Konstrukcja kredytu w rachunku bieżącym zespala w sobie dwie umowy nazwane: umowę rachunku bankowego i umowę kredytu. W literaturze zaproponowano potraktowanie obu tych umów za kontrakty związane, gdzie umową nadrzędną jest umowa rachunku bankowego.[2]

.

Zgodnie z art. 725 k.c. przez umowę rachunku bankowego bank zobowiązuje się względem posiadacza tego rachunku, na czas oznaczony lub nieoznaczony, do przechowywania jego środków pieniężnych oraz, jeżeli umowa tak stanowi, do przeprowadzania na jego zlecenie rozliczeń pieniężnych. W literaturze przyjmuje się, że posiadacz rachunku bankowego posiada względem banku wierzytelność o wypłatę zgromadzonej na rachunku sumy pieniężnej w pieniądzu gotówkowym.[3] „Umowa rachunku bankowego jest oparta na konstrukcji depozytu nieprawidłowego (art. 845 k.c.), co oznacza że bank nabywa własność wniesionych środków pieniężnych.”[4] Przepis art. 726 k.c. stanowi, że bank może obracać czasowo wolne środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym z obowiązkiem ich zwrotu w całości lub w części na każde żądanie, chyba że umowa uzależnia obowiązek zwrotu od wypowiedzenia. W myśl art. 50 ust. 1 pr.bank. posiadacz rachunku bankowego „dysponuje swobodnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku. W umowie z bankiem mogą być zawarte postanowienia ograniczające swobodę dysponowania tymi środkami.” Jak to jednak trafnie ujęto w orzecznictwie sądowym „na podstawie umowy bank otwiera rachunek bankowy, na którym nie są fizycznie przechowywane środki pieniężne, lecz dokonuje się wpisów, odzwierciedlających operacje pieniężne, zwiększające lub uszczuplające stan posiadania.”[5] Jak to dalej wyjaśnił Sąd Najwyższy „znaczenie wpisu polega zatem na tym, że określa on wierzytelność posiadacza rachunku do banku, który zobowiązany jest na jego żądanie wypłacić mu określoną kwotę pieniędzy lub wykonać polecenie przelewu, polecenie zapłaty, czy inne zlecenie. Inaczej rzecz ujmując, bank jest dłużnikiem posiadacza rachunku do wysokości zapisanej na rachunku kwoty. Nie można zatem twierdzić, że zgromadzona na rachunku bankowym kwota pieniędzy stanowi własność posiadacza rachunku, a tym bardziej własność innej osoby, na polecenie której określona kwota ten rachunek zasiliła, choćby dokonała tej wpłaty pomyłkowo.” W konkluzji podnieść należy, że z tytułu umowy rachunku bankowego posiadacz rachunku bankowego dysponuje wierzytelnością pozwalającą mu na dysponowanie dostępnymi środkami. Przy czym materialnoprawną przesłanką rozporządzania przez posiadacza środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym jest odpowiedni wpis na rachunku bankowym.[6]

 

Przedmiotem zajęcia egzekucyjnego w przypadku wszczęcia egzekucji skierowanej do rachunku bankowego, z uwagi na istotę umowy rachunku bankowego, jest wierzytelność posiadacza rachunku bankowego wobec banku o wypłatę kwoty z rachunku bankowego. Prawo egzekucyjne wyraźnie stanowi o zajęciu „wierzytelności z rachunku bankowego” (art. 889 § 1 k.p.c.).[7] Przedmiotem zajęcia nie jest ani gotówka ani środki pieniężne ani kwota zapisana (zaksięgowana) na rachunku bankowym.[8]

 

Z uwagi na istotę zajęcia egzekucyjnego jest prawnie obojętne, czy zapisana na rachunku bankowym kwota odpowiada środkom pieniężnym zgromadzonym przez samego posiadacza rachunku, czy wpłynęły na jego rzecz na skutek realizacji zobowiązań innych podmiotów, czy zostały tak zaksięgowane nawet bez tytułu prawnego.[9]

 

W literaturze przedmiotu wyrażono pogląd, że „w razie zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, posiadacz tego rachunku nie traci uprawnienia do dokonywania wypłat lub rozliczeń pieniężnych powodujących powstanie salda debetowego. Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie może bowiem prowadzić do zakazu wykonywania uprawnień wynikających z umowy kredytu w rachunku bankowym.“[10]

 

Powstaje pytanie czy zajęcie egzekucyjne rozciąga się na wpłaty osób trzecich na rachunek bankowy z którego wykorzystano kredyt, w sytuacji gdy dokonane wpłaty osób trzecich nie przekraczają salda zadłużenia kredytowego posiadacza rachunku bankowego? Innymi słowy czy z mocy dokonanego zajęcia egzekucyjnego bank powinien przedstawić do dyspozycji wierzyciela egzekwującego środki pieniężne wpłacone przez osoby trzecie na zajęty rachunek bankowy w przypadku gdy saldo na rachunku bankowym – wobec wykorzystanego kredytu w rachunku bieżącym – jest nadal ujemne? 

 

W odpowiedzi na powyższy dylemat warto podnieść, że przedmiotem zajęcia egzekucyjnego jest wierzytelność z rachunku bankowego (art. 725 k.c. i art. 889 k.p.c.), co stanowi opinio communis doctorum. W przypadku wykorzystania przez dłużnika egzekwowanego kredytu w rachunku bieżącym i istnienia w związku z tym salda ujemnego na rachunku bieżącym dłużnikowi egzekwowanemu nie przysługuje wierzytelność z rachunku bankowego. Z kolei jeżeli nie ma wierzytelności z rachunku bankowego, to nie istnieje przedmiotu zajęcia. Stanowisko takie, oparte o analizę istoty rachunku bankowego, ma swoich zwolenników w piśmiennictwie.

 

Przedmiotem zajęcia nie są środki pieniężne wpłacone na rachunek bankowy dłużnika egzekwowanego. Wpłacenie środków pieniężnych przez osoby trzecie ma jednak z punktu widzenia egzekucji to znaczenie, że w wyniku takiej wpłaty i jej zarachowania na rachunku bankowym dłużnika egzekwowanego może powstać albo zwiększyć się wierzytelność dłużnika egzekwowanego z rachunku bankowego.

 

Zgodnie z art. 889 § 1 pkt 1 k.p.c. w celu dokonania egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego komornik ogólnej właściwości dłużnika przesyła do banku, w którym dłużnik posiada rachunek, zawiadomienie o zajęciu „wierzytelności pieniężnej dłużnika pochodzącej z rachunku bankowego” do wysokości należności będącej przedmiotem egzekucji (wraz z kosztami egzekucyjnymi) i wzywa bank, aby ten nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego bez zgody komornika do wysokości zajętej wierzytelności, lecz przekazał bezzwłocznie zajętą kwotę na pokrycie należności albo zawiadomił komornika w terminie siedmiu dni o przeszkodzie do przekazania zajętej kwoty. Prawo egzekucyjne wyraźnie zatem stanowi, że zajęcie egzekucyjne odnosi się do wierzytelności z rachunku. Wpłaty osób trzecich na zajęty rachunek bankowy o ile nie prowadzą do powstania salda dodatniego na rachunku bankowym nie skutkują powstaniem po stronie posiadacza rachunku bankowego wierzytelności nadającej się do zajęcia. Zakaz „wypłat z rachunku bez zgody komornika do wysokości zajętej wierzytelności” należy odnieść do zakazu wypłat kwot odpowiadających zajętej wierzytelności z rachunku bankowego. Zajęcie wierzytelności posiadacza z rachunku bankowego nie jest równoznaczne z zakazem zaciągania zobowiązań kredytowych przez posiadacza rachunku bankowego.

 

Dalej podnieść należy, że środki pieniężne wpłacone na rachunek bieżący dłużnika egzekwowanego czy to przez dłużnika czy to przez osoby trzecie (pod jakimkolwiek tytułem prawnym albo bez tytułu prawnego) stanowią – zgodnie z przywołanymi wcześniej poglądami – własność banku. Jeżeli wpłacone przez osoby trzecie środki nie zapewnią pokrycia niedoboru (ujemnego salda) na rachunku bankowym spowodowanego wykorzystaniem kredytu – bank nie ma względem posiadacza rachunku bankowego zobowiązania do wypłaty środków z rachunku bankowego. Wierzyciel egzekwujący nie ma z kolei tytułu prawnego do zajęcia środków pieniężnych należących do banku. Należy bronić poglądu, że z mocy zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wierzyciel egzekwujący nie ma tytułu do skorzystania z limitu kredytowego przysługującego dłużnikowi egzekwowanemu.

 

Przepis art. 890 § 1 k.p.c. określając skuteczność zajęcia wskazuje, że zajęcie „obejmuje również kwoty, których nie było na rachunku bankowym w chwili jego zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia.” Wykładnia art. 890 § 1 k.p.c. nie może jednak abstrahować od istoty umowy rachunku bankowego i powinna uwzględnić okoliczność, że odnosi się do skutków „zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dłużnika.” Kwoty „wpłacone na rachunek po dokonaniu zajęcia” przez osoby trzecie same nie są i nie mogą być przedmiotem zajęcia. Kwoty pieniężne zasilające rachunek dłużnika egzekwowanego stanowią – jak wykazano wcześniej – własność banku. W konsekwencji sens analizowanego przepisu jest taki, że uznania rachunku bankowego następujące po zajęciu wierzytelności z tego rachunku, jeżeli ich skutkiem jest zapis na rachunku będący materialnoprawną przesłanką rozporządzania przez posiadacza środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku bankowym, są objęte dokonanym zajęciem wierzytelności. Niemniej jeżeli po zajęciu rachunku bankowego została dokonana wpłata na rachunek bankowy, a mimo tego faktu posiadacz rachunku bankowego nie posiada wierzytelności o wypłatę wierzytelności z rachunku bankowego, to kwota „wpłacona na ten rachunek po dokonaniu zajęcia” nie jest objęta dokonanym zajęciem. Zauważyć dalej należy, że art. 890 k.p.c. odnosi się wprost do umowy rachunku bankowego, która przecież nie zakłada, ze swej istoty, jak to już wykazano wcześniej, zadłużenia względem banku posiadacza tego rachunku. Stosowanie art. 890 k.p.c. do zespołu umów : rachunku bankowego i kredytu wymaga uwzględnienia specyfiki umowy kredytowej, której determinantem jest zadłużenie dłużnika egzekwowanego względem banku z tytułu kredytu.

 

[1] I Heropolitańska, w: I. Heropolitańska, E. Jagodzińska – Serafin, J. Kruglak, Kredyty, pożyczki i gwarancje bankowe, Warszawa 1999, s. 42

[2] M. Adamczyk, Zajęcie rachunku bankowego a umowa kredytu w rachunku bankowym, M.Prawn. 2010, nr 16, s. 886

[3] W. Pyzioł. w: System prawa prywatnego. Prawo zobowiązań – część szczegółowa, pod red. J. Panowicz – Lipskiej, t. 8, Warszawa 2004, s. 349

[4] Tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 5 lutego 2014 r. I ACa 917/12. Podobnie: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2015 r. I ACa 1358/15 w którym przyjęto, że „z chwilą wpłacenia środków na rachunek bankowy jego posiadacz traci własność tych środków na rzecz banku, a nabywa roszczenie o zwrot takiej samej ich ilości.”

[5] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r. V CSK 48/16

[6] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2007 r. V CSK 255/07

[7] Zob. M. Adamczyk, Zajęcie rachunku bankowego, s. 886 i n.

[8] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt V CK 233/03, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r. V CSK 48/16, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 lutego 2000 r. SA/Sz 439/99

[9] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2016 r. V CSK 48/16

[10] M. Adamczyk, Zajęcie rachunku bankowego, s. 886 i n.

 

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017