Historia prawa: prawo upadłościowe państw zaborczych.
26 stycznia 2019

Blog

 

 

Standardowe zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych.

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie przez inne osoby lub instytucje innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. (2) Niniejsza opinia została w całości przygotowana przez jej autora, bez pomocy asystentów/ innych osób. (3) Niniejsza opinia odzwierciedla obiektywne poglądy autora. Wnioski opinii nie są determinowane życzeniem Klienta/Zleceniodawcy. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (4) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń przeszłych (opinia post factum), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (5) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (6) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść merytoryczna – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfikacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze (w tym potrali internetowych), celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl. (7) Cała treść niniejszej opinii – jak i jej poszczególne fragmenty – podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (8) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu (w szczególności decyzji administracyjnej) które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (9) Opinia została sporządzona w języku polskim. (10) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca – o ile co innego nie wynika z treści umowy - bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (11) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (12) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (13) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej. (14) Umowa o przygotowanie opinii prawnej podlega prawu polskiemu.

 

 

Standardowe oświadczenie o braku konfliktu interesów dla Zlecającego opinię prawną

 

W związku ze zleceniem przygotowania opinii prawnej dla Zlecającego oświadczam, że nie pozostaję w związku ze stanem faktycznym opisanym w opinii prawnej w jakimkolwiek świadomym konflikcie interesów, a w szczególności:

  • nie jestem członkiem organów spółek handlowych, przedstawicielem lub pełnomocnikiem przedsiębiorców pozostających w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem opinii;
  • nie byłem wcześniej proszony o sporządzenie opinii prawej – ani nie sporządzałem takiej opinii - przez osobę pozostającą w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem niniejszej opinii;
  • nie wydawałem wcześniejszej opinii prawnej, która byłaby sprzeczna z treścią niniejszej opinii;

wynik niniejszej opinii nie dotyczy moich interesów ani interesów osób mi bliskich.

 

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

Zinstytucjonalizowane prawo upadłościowe wprowadziły w Polsce dopiero prawodawstwa zaborcze. W okresie rozbiorów, w dziedzinie upadłości obowiązywały, aż cztery porządki prawne. Pruski, austriacki, a w zaborze rosyjskim, w województwach wschodnich rosyjski, a na obszarze Królestwa Kongresowego (w tym także po jego zniesieniu), francuski, „w spadku” po Księstwie Warszawskim. Ponadto na małym obszarze Spiszu i Orawy obowiązywało prawo węgierskie.[1]

Jakkolwiek prawo zaborcze (w głównej mierze niemieckie i austriackie) było zaczynem dla rodzimej konstrukcji prawa upadłościowego, już po odzyskaniu niepodległości.[2]

Co interesujące, tylko na obszarze Królestwa Kongresowego upadłość była ograniczona do „handlujących”. W pozostałym zakresie dopuszczalna była upadłość osoby „niehandlującej” (tzw. upadłość cywilna, powszechna).

Uregulowania zaborcze nie utraciły mocy obowiązującej w 1918 r. ale jeszcze przez stosunkowo długi okres czasu były źródłem prawa upadłościowego w II Rzeczypospolitej.[3]

 

Zabór rosyjski

 

Na obszarze Królestwa Kongresowego (w tym także po jego zniesieniu) postępowanie upadłościowe regulował francuski Kodeks handlowy z 10 września 1807 r. (w pierwotnym brzmieniu), a to art. 437 – 614 (księga III). [4]

Na obszarze ziem wschodnich przepisy dotyczące procedury w sprawach upadłości handlowej były zawarte w ustawie o postępowaniu handlowem z 1832 r. (ze zmianami, ostatnią w roku 1893) w art. 384 do 549.[5] Procedura upadłościowa oparta była o ideę szerokiej autonomii wierzycieli, działających w oparciu o wybierany przez nich zarząd konkursowy. Szczególna regulacja dotyczyła instytucji kredytowych w art. 137 – 172 ustawy kredytowej[6] o zamknięciu instytucji kredytowej na wypadek upadłości.[7]

Datę 21 marca i 12 listopada 1915r. nosi rozporządzenie w przedmiocie tzw. nadzoru sądowego, wprowadzone przez niemieckie władze okupacyjne, na zajętych obszarach zaboru rosyjskiego, wzorowane na niemieckim pierwowzorze z 8 sierpnia 1914r.[8] Przepisy te były powiązane z niewypłacalnością „wskutek wojny”.

 

Zabór austriacki

 

Prezentację źródeł prawa wypada zacząć od patentu konkursowego wydanego za czasów Józefa II w dniu 1 maja 1781r., uzupełnianego w roku 1784.[9] Z dnia 25 grudnia 1868 r. pochodzi nowa austriacka ustawa konkursowa, oparta o wzorce niemieckie.[10]

Reforma austriackiego prawa upadłościowego przypadła na pierwszy rok I wojny światowej. Z daty 10 grudnia 1914r. wymienić należy trzy akty prawne.[11] Po pierwsze, ordynację upadłościową (składająca się z „właściwego” prawa upadłościowego i przewodu upadłościowego). Po drugie, ordynację ugodową poza postępowaniem upadłościowym. Po trzecie, ordynację o zaczepieniu czynności prawnych dłużnika poza postępowaniem upadłościowym.

W dobie II Rzeczypospolitej, w latach 1922 – 1934, austriacka ustawa konkursowa zostanie rozszerzona na obszar Spiszu i Orawy, wypierając tym samym uregulowania węgierskie z zakresu upadłości.[12]

 

Zabór pruski

 

Przepisy o niewypłacalności miały swoje źródło w – rozległym – Landrechcie z 1794r.[13]

Niemniej zasadnicze znaczenie miała Ordynacja upadłościowa z 10 lutego 1877, t.j. ustawa o postępowaniu upadłościowym[14], z mocą obowiązującą od 1 października 1879.[15] Nowela Ordynacji upadłościowej miała miejsce ustawą z 17 maja 1898r.

Ordynacja upadłościowa została wprowadzona ustawą z 10 lutego 1877 r. w przedmiocie wprowadzenia ordynacji upadłościowej (konkursowej) z dnia 10 lutego 1877.[16] Zagadnienia związane z wysokościami opłat w postępowaniu zawarte były w ustawie o kosztach sądowych z 18 czerwca 1878r.[17]

Ów akt prawny wymaga szczególnego podkreślenia, gdyż miał on duży wpływ na uregulowania austriackie, a następnie na polskie z 1934r. Przepisy ordynacji upadłościowej rozpoczynały się od przepisów ogólnych regulujących takie zagadnienia jak masa upadłości, wierzyciele, ograniczenia praw upadłego w zarządzie majątkiem, skutki upadłości dla „aresztu i egzekucji”, skutki upadłości dla zobowiązań upadłego, tzw. zaczepienie (czyli bezskuteczność czynności upadłego względem masy), wyłączenia z masy upadłości, potrącenie, wreszcie zagadnienie wierzytelności w upadłości. Księga druga ordynacji upadłościowej regulowała zasady postępowania upadłościowego. Znajdowały się tam przepisy dotyczące sądu, zarządcy, wydziału wierzycieli (rady wierzycieli), zgromadzenia wierzycieli, „upadłego dłużnika”. Księga druga określała również postępowanie w przedmiocie ogłoszenia upadłości. Zgodnie z § 102 ordynacji przesłanką otwarcia postępowania upadłościowego była niewypłacalność. Zgodnie z ustawą „w szczególności należy przyjąć niewypłacalność, gdy nastąpiło zawieszenie wypłat.” Postępowanie mogło być otwarte tylko na wniosek, który mógł złożyć upadły dłużnik i każdy z wierzycieli. Ustawa określała dalej zasady postępowania zarządcy, zgłaszania wierzytelności, w tym zasady dotyczące ustalania spornych wierzytelności, podział pomiędzy wierzycieli. Interesującą instytucją była „przymusowa ugoda” pomiędzy dłużnikiem a wierzycielami nieuprzywilejowanymi. Ordynacja upadłościowa zawierała wreszcie postanowienie szczegółowe, np. dodatkową przesłankę ogłoszenia upadłości spółki akcyjnej na wypadek nadmiernego zadłużenia.

Szczególny charakter miało rozporządzenie o dozorze gospodarczym celem uniknięcia upadłości z 14 grudnia 1916r.[18] Zgodnie z § 1 tego rozporządzenie, kto wskutek wojny stał się niewypłacalnym, mógł zawnioskować zarządzenie dozoru przed sądem. Wniosek ów należało uwzględnić, o ile były widoki na to, ze niewypłacalność lub nadmierne zadłużenie mogły były być usunięte po ustaniu stosunków wojennych lub, że układem z wierzycielami można było zapobiec upadłości. Co interesujące, przedmiotowe rozporządzenie nadal miało zastosowanie po roku 1918, a za przesłankę wszczęcia postępowania regulowanego tym rozporządzeniem uważano „trudne stosunki gospodarcze, będące niewątpliwie wynikiem wojny.”[19] Podczas trwania dozoru jeden lub więcej dozorujących wspierali i nadzorowali działalność gospodarczą dłużnika. W tym celu dozorujący mógł samemu przejąć prowadzenie działalności gospodarczej, wydawać odpowiednie zarządzenia, itp. Na wniosek dłużnika „stojącego pod dozorem” mogła zostać zawarta pomiędzy nim a wierzycielami ugoda przymusowa celem uniknięcia upadłości.

Z punktu widzenia problematyki upadłościowej miała również znaczenie ustawa w przedmiocie zaczepienia działań prawnych (tzn. bezskuteczności w stosunku do wierzycieli) dłużnika poza postępowaniem upadłościowym z 21 lipca 1879 r.[20]

 

 

[1] K. Sójka – Zielińska, Historia prawa, s. 243 – 244, W. Siedlecki, Międzynarodowe prawo upadłościowe, Lwów 1937, s. 7

[2] Zob. F. Zoll, Czy austriackie prawo dotyczące niewypłacalności może stanowić wzór dla polskiego ustawodawcy? Studia Prawnicze z 2001r., nr 2, s. 32

[3] Ewentualne konflikty kolizyjne nie w pełnym zakresie mogły być rozstrzygane przy pomocy prawa \prywatnego międzydzielnicowego – ustawy z 2 sierpnia 2006r. o prawie właściwem dla stosunków międzynarodowych, Dz. U. nr 101, poz. 580. Por. też W. Siedlecki, Międzynarodowe…, s. 9

[4] B. Stelmachowski, Prawo upadłościowe ziem zachodnich, Poznań 1932, s. 1, J. Namitkiewicz, Podręcznik prawa handlowego, wekslowego, czekowego i upadłościowego, wyd. 3, Warszawa 1927, s. 486, K. Sójka – Zielińska, Historia…, s. 247, S. Zawadzki, Prawo cywilne obowiązujące w Królestwie Polskim, t. III, Warszawa 1863, s. 623 – 624

[5] A. Jackowski, Rosyjskie t. zw. „administracje handlowe” na gruncie prawnym Królestwa Polskiego, Gazeta Sądowa Warszawska, z 1906r., s. 253, B. Rotwand, O administracji handlowej i pokrewnych urządzeniach w stosunku do naszych potrzeb, Gazeta Sądowa Warszawska, z 1909r., s. 83 i n., Podręczna Encyklopedja Handlowa, pod red. S. Waschki, t. II, Poznań (bez daty), s. 905, Zbiór Praw (ces. ros.) t. XI, cz. 2

[6] Zbiór Praw (ces. ros.) t. XI cz. 2

[7] Podręczna…, s. 905, O. Buber, Polskie…, s. 8, B. Stelmachowski, Prawo…, s. 1, J. Namitkiewicz, Podręcznik…, s. 537 i n.

[8] S. Goldstein, O zarządzeniu nadzoru celem uniknięcia upadłości, Themis Polska z 1916r., nr 6, s. 335 i n.

[9] K. Babiarz – Mikulska, Status…, s. 35., F. Zoll, Czy austriackie…, s. 32

[10] Dziennik Praw (ces. austr.) z 1869r. nr 1, E. Till, Zasady materyalnego prawa konkursowego austryackiego, Lwów 1910, s. 4, K. Babiarz – Mikulska, Status…, s. 35

[11] L. Trammer, Ordynacja ugodowa, Kraków 1916, s. 2, A . Chełmoński, O nadzorze celem uniknięcia upadłości, Przegląd Prawa Handlowego z 1925r., nr 3, s. 145 i n., Podręczna…, s. 905, J. Namitkiewicz, Podręcznik…, s. 512 i 538. Zob.

[12] W. Siedlecki, Międzynarodowe…, s. 7

[13] K. Babiarz – Mikulska, Status…, s. 32

[14] Dziennik Praw Rzeszy nr 10, s. 351

[15] Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja upadłościowa, Poznań 1926r., s. 5 i n., J. Namitkiewicz, Podręcznik…, s. 509

[16] Dziennik Praw Rzeszy nr 10, s. 248, Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja…, s. 1 i n.

[17] Dziennik Praw Rzeszy, s. 141, Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja…, s. 172 i n.

[18] Dziennik Praw Rzeszy s. 1363, Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja…, s. 119 i n. Wcześniej nadzór sądowy celem uniknięcia upadłości regulowało rozporządzenie z 8 sierpnia 1914r. J. Namitkiewicz, Podręcznik…, s. 545

[19] Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja…, s. 120, J. Namitkiewicz, Podręcznik…, s. 546 i n.

[20] Dziennik Praw Rzeszy, s. 277, Zob. J. Hryniewiecki, Ordynacja…, s. 154 i n.

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017