Czy zarządca masy sanacyjnej może pozywać o odszkodowanie
w interesie wszystkich wierzycieli?
18 czerwca 2019

Blog

 

Bank udzielił kredytu w rachunku bieżącym dłużnikowi. Po otwarciu linii kredytowej bank odmówił organowi egzekucyjnemu realizacji zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego podnosząc, że udzielono kredytu w rachunku bieżącym, a wobec braku dodatniego salda na rachunku bankowym nie istnieje wierzytelność podlegająca zajęciu. Środki pieniężne wpłacane na rachunek bankowy przez kontrahentów dłużnika – kredytobiorcy nie stanowią własności posiadacza rachunku bankowego ale własność banku.[1] W dalszej kolejności doszło do otwarcia postępowania sanacyjnego dłużnika. Zarządca masy sanacyjnej zażądał od banku zapłaty odszkodowania (opartego o podstawę deliktową) z tytułu odmowy realizacji zajęcia, twierdząc, że gdyby do realizacji zajęcia doszło komornik przekazałby do masy sanacyjnej nie wydane wierzycielowi sumy pieniężne.

Na tle żądania zarządcy powstaje zasadnicza wątpliwość, kto miałby być poszkodowanym z legitymacją ad causam i ad processus, gdyby hipotetycznie przyjąć, że doszło do wyrządzenia szkody? Osobiście zarządca, masa sanacyjna, dłużnik reprezentowany przez zarządcę, wierzyciel egzekwujący reprezentowany przez zarządcę, ogół wierzycieli reprezentowany przez zarządcę? Czy może samodzielnie wierzyciel egzekwujący gdyby hipotetycznie przyjąć, że doszło do wyrządzenia szkody?

Zagadnienie powyższe należy do elementarnych, podstawowych zagadnień prawnych. Legitymacja procesowa jest – co do zasady refleksem stosunków prywatnoprawnych. W najprostszym ujęciu wygląda to tak:

 

Poszkodowany

Sprawca szkody

Powód

Pozwany

 

Postępowanie sanacyjne zmienia schemat proceduralny. Załóżmy, że poszkodowanym jest dłużnik w restrukturyzacji. Wówczas schemat ma obraz następujący, co znajduje podstawę w art. 311 ust. 1 p.r. w brzmieniu: „ postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika.”

 

 

Poszkodowany

 

Legitymacja formalna: zarządca masy sanacyjnej/ Powód

Sprawca szkody:

 

Pozwany

Legitymacja materialna: dłużnik w restrukturyzacji

 

Z mocy wyraźnej normy prawnej, w przypadku bezskuteczności czynności wobec masy sanacyjnej schemat proceduralny jest następujący:

 

Dłużnik działający z pokrzywdzeniem wierzycieli

Osoba dokonująca czynności z dłużnikiem

Wierzyciel/wierzyciele

 

Osoba dokonująca czynności z dłużnikiem Pozwany/uczestnik

Zarządca masy sanacyjnej : Powód/wnioskodawca

 

Przepis art. 306 ust. 1 p.r. expressis verbis stanowi, że powództwo w sprawach o ustalenie bezskuteczności czynności oraz w innych sprawach, w których podstawą roszczenia jest bezskuteczność czynności, może wytoczyć zarządca.

 

W przypadku wyrządzenia szkody p r z e d otwarciem postępowania sanacyjnego, szkoda musi zostać wyrządzona konkretnemu poszkodowanemu. Szkoda jest uszczerbkiem zindywidualizowanym, a nie bezimiennym. Schemat wygląda tak:

 

Poszkodowany/ wierzyciel

Sprawca szkody/

Osoba trzecia

 

Dłużnik i zarządca masy sanacyjnej pozostają poza stosunkiem materialnym i procesowym.

Powód

Pozwany

 

W kolejnym diagramie zostanie przedstawione w sposób skrótowy zagadnienie legitymacji zarządcy w sytuacji gdy osoba trzecia wyrządziła szkodę swoim zachowaniem sprawczym, które miało miejsce przed otwarciem postępowania sanacyjnego.

 

 

 

 

 

 

 

 

Zarządca masy sanacyjnej

Własna legitymacja formalna i materialna?

Nie, bo zarządca działa na rachunek dłużnika.

Legitymacja formalna zarządcy i legitymacja materialna dłużnika?

Tak, ale tylko wtedy gdy dłużnik był poszkodowany przez sprawcę szkody.

Legitymacja formalna zarządcy i legitymacja materialna masy sanacyjnej?

Nie, bo masa sanacyjna nie jest podmiotem prawa.

Legitymacja formalna zarządcy i legitymacja materialna wierzyciela?

Nie, bo otwarcie sanacji dłużnika nie skutkuje żadnym cessio legis dla wierzytelności odszkodowawczej wierzyciela względem sprawcy szkody.

Legitymacja formalna zarządcy i legitymacja materialna ogółu wierzycieli?

Nie, bo nigdzie nie ma takiej normy kompetencyjnej dla zarządcy.

 

 

Prawo cywilne precyzyjnie reguluje podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej. Przesłanki odpowiedzialności deliktowej (art. 415 k.c.) to (1) zdarzenie wyrządzające szkodę, (2) szkoda (w rozumieniu art. 361 § 2 k.c.) i (3) adekwatny związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem wyrządzającym szkodę a szkodą (w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.), a także (4) zawinione działanie sprawcy szkody.

 

Roszczenie odszkodowawcze zawsze przysługuje konkretnemu poszkodowanemu (nawet gdy jest dochodzone w formule zbiorowej) w stosunku do konkretnego sprawcy szkody. Poszkodowanym – w klasycznej cywilistyce - jest zawsze konkretna, zindywidualizowana osoba. Jedno zdarzenie może wyrządzić szkodę wielu osobom ale zawsze w takich przypadkach szkoda podlega indywidualnemu rozpatrzeniu co do majątku poszkodowanego i nie jest szkodą bezimienną w ramach której odszkodowanie podlegałoby zbiorowej dystrybucji.

 

Dłużnik, który otrzymał od Banku środki pieniężne, nie może być jednak poszkodowanym dlatego, że pobrał te środki. Masa sanacyjna nie jest podmiotem prawa i nie może być poszkodowanym.

 

 

 

[1] Szersza argumentacja : R. Adamus, Kredyt w rachunku bieżącym a problem zajęcia egzekucyjnego, Monitor Prawa Bankowego 2017, nr 12, s. 58 – 65

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017