Czy opinia prawna o projekcie ustawy może naruszać
dobra osobiste?
16 czerwca 2019

Blog

 

 

Standardowe zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych.

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie przez inne osoby lub instytucje innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. (2) Niniejsza opinia została w całości przygotowana przez jej autora, bez pomocy asystentów/ innych osób. (3) Niniejsza opinia odzwierciedla obiektywne poglądy autora. Wnioski opinii nie są determinowane życzeniem Klienta/Zleceniodawcy. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (4) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń przeszłych (opinia post factum), chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (5) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (6) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść merytoryczna – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfikacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze (w tym potrali internetowych), celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl. (7) Cała treść niniejszej opinii – jak i jej poszczególne fragmenty – podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (8) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu (w szczególności decyzji administracyjnej) które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (9) Opinia została sporządzona w języku polskim. (10) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca – o ile co innego nie wynika z treści umowy - bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (11) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (12) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (13) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej. (14) Umowa o przygotowanie opinii prawnej podlega prawu polskiemu.

 

 

Standardowe oświadczenie o braku konfliktu interesów dla Zlecającego opinię prawną

 

W związku ze zleceniem przygotowania opinii prawnej dla Zlecającego oświadczam, że nie pozostaję w związku ze stanem faktycznym opisanym w opinii prawnej w jakimkolwiek świadomym konflikcie interesów, a w szczególności:

  • nie jestem członkiem organów spółek handlowych, przedstawicielem lub pełnomocnikiem przedsiębiorców pozostających w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem opinii;
  • nie byłem wcześniej proszony o sporządzenie opinii prawej – ani nie sporządzałem takiej opinii - przez osobę pozostającą w sporze ze Zlecającym co do materii będącej przedmiotem niniejszej opinii;
  • nie wydawałem wcześniejszej opinii prawnej, która byłaby sprzeczna z treścią niniejszej opinii;

wynik niniejszej opinii nie dotyczy moich interesów ani interesów osób mi bliskich.

 

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

 

Czy pogląd naukowy wyrażony w opinii prawnej, dotyczącej projektu ustawy, może naruszać dobra osobiste autora projektu ustawy i samego ustawodawcy?

 

W doktrynie prawa cywilnego nie rozpatrywano przypadku, w którym Rzeczypospolita pozywałaby swoich obywateli o ochronę dóbr osobistych.

 

Niewątpliwie pogląd naukowy wyrażony w opinii prawnej, nawet błędny, nie jest przypadkiem naruszenia dobra osobistego w rozumieniu art. 23 k.c.

 

Przesłanką ochrony dobra osobistego jest bezprawność naruszenia (art. 24 § 1 k.c.). Jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 4.6.2003, I CKN 480/01 „działaniem bezprawnym jest działanie sprzeczne z normami prawa lub zasadami współżycia społecznego, a bezprawność wyłącza działanie mające oparcie w przepisach prawa, zgodne z zasadami współżycia społecznego, działanie za zgodą pokrzywdzonego oraz w wykonywaniu prawa podmiotowego.”

 

Konstytucja jak i podlegający jej porządek prawny gwarantuje k a ż d e m u wolność słowa w tym wolność badań naukowych (art. 73 Konstytucji). W granicach pojęcia wolności słowa i wolności badań naukowych mieści się także prawo do krytyki.

 

Pogląd wyrażony w opinii prawnej sprowadzający się do komentarza do tekstu normatywnego (wyrażonego w języku prawnym) jest wypowiedzią naukową w języku prawniczym. Wyrażanie poglądów naukowych nie jest ze swej istoty działaniem bezprawnym. W przypadku gdyby hipotetycznie pogląd naukowy wyrażony w opinii prawnej był doktrynalnie błędny, to wyrażenie błędnego poglądu też nie jest bezprawne. Nauka prawa jest dziedziną, w której błędne poglądy naukowe są weryfikowane poprzez inne wypowiedzi naukowe – doktrynę (jurysprudencję) i judykaturę.

 

Komentarz do tekstu projektu aktu normatywnego jest oceną, a nie wypowiedzią o faktach. Tylko wypowiedź o faktach podlega weryfikacji według kryterium prawdy/fałszu. Prawdziwość albo fałszywość zdania określana jest w logice formalnej mianem wartości logicznej zdania. Wartości logiczne są obiektywne. Nie zależą one od światopoglądu osób je wypowiadających. Powołując się na dorobek prof. Z. Ziembińskiego można przypomnieć, że za zdanie prawdziwe uznaje się takie, które „opisuje rzeczywistość taką, jaka ona jest" a fałszywe, które „opisuje rzeczywistość niezgodnie z tym, jak się ona ma". Jednakże za zdania w logice nie uznaje się m.in. wyrażeń pytających, ocennych, normatywnych. Zatem komentarz do projektu ustawy (ocena) nie może być weryfikowany w kategorii prawdy/ fałszu. Wypowiedź ocenna nie może być kłamstwem.

 

Krytyka jest immanentnym elementem dyskursu naukowego. Nauka bez wypowiedzi krytycznych traci sens.

 

Prywatna opinia prawna instytucji naukowej, nawet mocno krytyczna, przygotowana w związku procesem legislacyjnym ma szczególną doniosłość społeczną. W literaturze przedmiotu podnosi się, że „jednym z fundamentalnych założeń demokracji liberalnej jest oparcie procesów decyzyjnych zachodzących w państwie na dialogu pomiędzy suwerenem i jego przedstawicielami, legitymizowanymi – najczęściej w formule wyborów bezpośrednich – do wykonywania w imieniu suwerena i na jego rzecz określonych funkcji ustrojowych. Dialog ów wyraża się między innymi w formule konsultowania i uzgadniania decyzji prawotwórczych – najważniejszych z punktu widzenia jednostek i grup społecznych rozstrzygnięć władczych, podejmowanych w państwie demokratycznym, zwłaszcza wtedy, gdy deklaruje się ono jako państwo prawne.” S. Patyra, Konsultacje społeczne w procesie przygotowywania rządowych projektów ustaw – zarys problemu, Studia Iuridica Lublinensia 2014, nr 22, http://studiaiuridica.umcs.pl

 

Dalej podnieść należy, że prawo do krytyki działań władz publicznych jest bardzo szerokie. Jak to podniósł Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 27.9.2005, I ACa 1443/03 „działanie osób publicznych wywiera wpływ na kształtowanie >życia publicznego<, stanowi podstawę usprawiedliwionego zainteresowania społeczeństwa i związanego z nim prawa do uzyskania informacji. Z tego też względu powszechnie przyjmuje się, że w odniesieniu do tych osób zakres dopuszczalnej krytyki jest szerszy, a udzielana ochrona - słabsza.” W piśmiennictwie R. Tymiec, w glosie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2002 r., II CKN 1293/00, Glosa z 2005r., Nr 1, s. 69 „publikowanie rzetelnych, zgodnych z zasadami współżycia społecznego ujemnych ocen działalności jednostek pozostaje pod ochroną prawa.”

 

Krytyka projektu aktu normatywnego w opinii prawnej nie jest przy tym krytyką ad personam, t.j. krytyką opierającą się tylko i wyłącznie o cechy osobowości człowieka ale krytyką ad rem, t.j. krytyką odnoszącą się do postępowania (zachowania) i jego skutków.

 

Krytyczna ocena projektu ustawy wyrażona w opinii prawnej nie stanowi naruszenia dobra osobistego.

 

Naruszenie dobra osobistego w postaci godności, czci, powagi, autorytetu powinno być oceniane nie według subiektywnych (personalnych) odczuć osób powołujących się na naruszenie dobra osobistego ale według kategorii obiektywnych. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 5.4.2002, II CKN 953/00 „ocena, czy nastąpiło naruszenie dobra osobistego, nie może być dokonana według miary indywidualnej wrażliwości osoby, która czuje się dotknięta zachowaniem innej osoby.” Podobne zapatrywanie prawne Sąd Najwyższy wyraził w wyroku z 26.10.2001r., V CKN 195/01 „ocena, czy cześć człowieka została zagrożona bądź naruszona, musi być dokonana przy stosowaniu kryteriów obiektywnych. Istotne jest bowiem nie subiektywne odczucie osoby żądającej ochrony prawnej, ale obiektywna reakcja opinii publicznej.”

 

W przestrzeni publicznej powszechna jest krytyka projektów aktów prawnych przy użyciu zwrotów typu „gniot”, „bubel" czy innych mniej eleganckich. Niezależnie od nakładu pracy autorów projektu aktu normatywnego i ich dobrych intencji obywatele mają prawo do wypowiedzi nacechowanych silnym ładunkiem pejoratywnym.

 

Ochrona dóbr osobistych dotyczy albo osób fizycznych albo osób prawnych. Tertio non datur. W płaszczyźnie prawa cywilnego państwo ma osobowość prawną i działa poprzez swoje stationes fisci. Te ostatnie nie mogą być podmiotem naruszenia dóbr osobistych.

 

Krytyczny pogląd o projekcie ustawy nie narusza autorytetu państwa. Ludwik XIV mawiał „państwo to ja”. Grupa osób zaangażowanych w przygotowanie projektu ustawy nie jest jeszcze emanacją państwa. W Rzeczypospolitej suwerenem jest naród. Trudno zatem łączyć krytyczną treść opinii prawnej z naruszeniem dobra osobistego Rzeczypospolitej.

 

Czy państwo może pozywać swoich własnych obywateli aby chronić swoje dobra osobiste? Z cywilistycznego punktu widzenia nie jest to wykluczone, choć powstaje pytanie o proporcjonalność takiego środka. Niemniej czy autorytet Rzeczypospolitej na to pozwala?

 

Warto zauważyć, że państwo ma inne dostępne środki dla obrony swojego stanowiska. Zgodnie z art. 34 ust. 1 Prawa prasowego (redagowanym przed dobą Internetu) redaktor naczelny jest obowiązany opublikować nieodpłatnie, w miejscu i w czasie właściwym ze względu na tematykę i charakter publikacji, komunikat urzędowy pochodzący od naczelnych i centralnych organów państwowych, w tym pochodzący od naczelnych i centralnych organów administracji państwowej, jeżeli został nadesłany przez rzecznika prasowego rządu ze wskazaniem, że publikacja jest obowiązkowa.

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017