Bezskuteczność czynności upadłego
13 października 2021

Blog

 

 

Zastrzeżenia co do wydawanych opinii prawnych:

 

(1) Niniejsza opinia prawna korzysta ze swobody wypowiedzi i jest jedynie poglądem prawniczymym w danej sprawie; została ona przygotowana w oparciu o wiedzę autora i odzwierciedla jego poglądy naukowe; nie jest jednak wykluczone prezentowanie innego poglądu doktrynalnego/orzeczniczego/praktycznego niż zawarty w niniejszej opinii. Klient/Zleceniodawca nie może narzucać ani sposobu argumentacji ani wniosków opinii prawnej. (2) Przy wydawaniu niniejszej opinii prawnej za podstawę stanu faktycznego przyjęto tylko te informacje, które zostały wyraźnie podane w niniejszej opinii. Opinia odnosi się do zdarzeń post factum, chyba że wyraźnie zaznaczono inaczej w jej treści. (3) Odpowiedzialność cywilna autora opinii ograniczona jest do wyskości faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. Warunkiem bezwzględnym posługiwania się niniejszą opinią, przez kogokolwiek, jest bezwarunkowa akceptacja wskazanych zastrzeżeń co do zasad odpowiedzialności. (4) Niektóre fragmenty niniejszej opinii prawnej albo nawet cała jej treść – w wymiarze abstrakcyjnym, bez możliwości identyfukacji Klienta/Zleceniodawcy – zostały, zostaną przekazane względnie mogą zostać przekazane do wydawnictw prawniczych, lub wydawnictw o podobnym charakterze, celem publikacji jako artykułu prawniczego (względnie innej postaci wydawniczej). Jak również mogą zostać umieszczone na blogu http://adamusrafal.pl W konsekwencji cała treść niniejszej opinii podlega ochronie prawa autorskiego; przy ewentualnym publicznym wykorzystywaniu poglądów prawnych wyrażonych w niniejszej opinii należy powołać się na autora (prof. UO dr hab. Rafał Adamus) i datę wydania opinii. (5) Opinia może być podstawą do sporządzenia przez jej autora glosy krytycznej albo aprobującej w odniesieniu do rozstrzygnięcia sądu lub innego organu które zapadło lub zapadnie w sprawie dotyczącej opinii. Rozdstrzygnięcie sądu lub innego organu może zostać przekazane przez autora do skomentowania innym przedstawicielom doktryny samodzielnie albo wespół z autorem. (6) Opinia została sporządzona w języku polskim. (7) Niniejsza opinia prawna może być okazywana przez Klienta/Zleceniodawcę dowolnym osobom trzecim i instytucjom. Może być ponadto – według dyspozycji Klienta/Zleceniodawcy - powielana przez kogokolwiek w dowolnej liczbie egzemplarzy. Opinia może zostać opublikowana na stronie internetowej Klienta/Zleceniodawcy. Opinia nie może być wykorzystana – w całości lub w części – w interesie innej osoby niż Klient/Zleceniodawca bez uregulowania osobnego wynagrodzenia za jej sporządzenie. (8) Niniejsza opinia prawna bazuje na stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania niniejszej opinii, chyba że z jej treści wynika co innego. (9) Niniejsza opinia prawna może być pierwszą albo kolejną wydaną na zadany temat. (10) Problem prawny zawarty w niniejszej opinii może być wykorzystywany w działalności dydaktycznej.

 

Regulamin świadczenia usług Kancelarii Radcy Prawnego Rafał Adamus

 

  1. Usługi prawne świadczone są przez Kancelarię zgodnie z przepisami ustawy o radcach prawnych i zasadami etyki radcy prawnego. Kancelaria zobowiązana jest do należytej staranności przy świadczeniu usług prawnych na rzecz Klienta.

  2. Kancelaria świadczy usługi w szczególności w formie:

  1. przygotowywania opinii prawnych

  2. porad prawnych

  3. reprezentacji przed organami stosującymi prawo

  4. dyżurów prawnych

  1. Kancelaria świadczy usługi w godzinach otwarcia biura:

  1. w poniedziałki od 9.00 do 17.00

  2. od wtorku do czwartku od. 8.00 do 17.00

  3. w piątki od 8.00 do 12.00

  1. Kancelaria zobowiązana jest do zachowania poufności i do ścisłego przestrzegania tajemnicy zawodowej.

  2. Klient przedkładając Kancelarii zapytanie prawne jednocześnie składa zlecenie dna świadczenie usług prawnych. Z ważnych powodów Kancelaria może odmówić Klientowi świadczenia usług prawnych.

  3. W przypadku zlecenia sporządzenia opinii prawnej Klient obowiązany jest sformułować na piśmie treść zapytania.

  4. Opinia prawna sporządzona przez Kancelarię wyraża jedynie pogląd prawny w danej sprawie, w oparciu o analizę doktryny prawa i judykatury. Opinia prawna nie daje gwarancji, że wyrażony w niej pogląd zostanie podzielony przez organ stosujący prawo.

  5. Treść opinii prawnej może zostać wykorzystana przez Kancelarię dla potrzeb publikacji naukowych i popularnonaukowych, bez ujawnienia tożsamości Klienta ani tożsamości danej sprawy.

  6. Klient ma obowiązek przedstawić Kancelarii stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą, bez zatajania czegokolwiek.

  7. W przypadku przedstawienia przez Kancelarię możliwości różnych rozwiązań prawnych w danej kwestii wybór sposobu prowadzenia sprawy należy wyłącznie do Klienta.

  8. Kancelaria może podzlecać prowadzenie powierzonych jej spraw innym osobom, a w tym – w szczególności – może udzielać pełnomocnictw substytucyjnych w sprawach sądowych i administracyjnych.

  9. Klient ponosi wszelkie koszty sądowe, skarbowe i podatkowe prowadzonych spraw, w tym w szczególności opłaty sądowe, koszty pozyskania niezbędnych dokumentów, opłaty od pełnomocnictwa, koszty biegłych, koszty postępowania egzekucyjnego. Kancelaria nie pokrywa tych kosztów ze swojego wynagrodzenia za świadczone usługi.

  10. Klient ponosi koszty dojazdów Kancelarii w jego sprawach poza miasto Gliwice. W przypadku środków lokomocji publicznej, Kancelaria ma prawo korzystać z najszybszego środka lokomocji w pierwszej klasie.

  11. Koszty obsługi biurowej sprawy ponosi kancelaria.

  12. Komunikacja Kancelarii z Klientem, w tym przesyłanie pism i dokumentów, a w szczególności wezwania i zobowiązania sądów, odbywa się za pośrednictwem poczty elektronicznej Kancelarii i Klienta, chyba że Kancelaria uzna za właściwy także inny sposób komunikowania się.

  13. Klient obowiązany jest do dostarczenia niezbędnych dokumentów dla prowadzenia sprawy oraz obowiązany jest wskazać inne znane mu źródła dowodowe dla prowadzenia sprawy. Klient odpowiada za prawdziwość przedłożonych dokumentów (innych źródeł dowodowych, np. fotokopii)

  14. W związku ze świadczonymi usługami Kancelaria wystawia faktury VAT. Wysokość wynagrodzenia Kancelarii określa umowa (w tym także umowa ustna) Kancelarii z Klientem. Kancelaria może żądać zaliczki na poczet prowadzonej sprawy.

  15. Z tytułu świadczonych usług Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości trzykrotności faktycznie pobranego wynagrodzenia netto. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria ponosi odpowiedzialność do wysokości wynagrodzenia netto za trzy miesiące.

  16. W przypadku umów o stałą obsługę prawną Kancelaria może wypowiedzieć umowę, jeżeli nie otrzyma wynagrodzenia za dwa pełne okresy płatności.

  17. Wypowiedzenie pełnomocnictwa przez Kancelarię następuje na ostatni adres wskazany przez Klienta. Klient może wypowiedzieć pełnomocnictwo Kancelarii w każdym czasie.

  18. Akta prowadzonej sprawy przechowywane są przez Kancelarię przez 10 (dziesięć) lat od zamknięcia sprawy.

  19. Kancelaria na żądanie Klienta przekazuje mu kopie akt sprawy za uprzednim zwrotem kosztów sporządzenia tych kopii.

  20. Pisemna umowa z Klientem może określić odmienne zasady świadczenia usług niż określone w niniejszym Regulaminie. Nie dopuszcza się ustnych odstępstw od treści niniejszego Regulaminu.

  21. Regulamin niniejszy wchodzi w życie z dniem 1 października 2012 roku.

EKONOMICZNA WYKŁADNIA PRAWA

A BEZSKUTECZNOŚĆ CZYNNOŚCI UPADŁEGO

 

Z chwilą ogłoszenia upadłości dłużnika może dojść do swoistej rewizji czynności prawnych zdziałanych przez dłużnika na przedpolu upadłości. Dzieje się tak albo na zasadzie automatyzmu prawnego (bezskuteczność z mocy prawa) albo z inicjatywy osoby uprawnionej. Zagadnienie to uregulowane jest w ustawie z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe pod zbiorczym szyldem „Bezskuteczność i zaskarżanie czynności upadłego”. Sankcja bezskuteczności dotyczy tylko tych czynności prawnych, które mają przymiot ważności, a zatem dopuszczalnych z punktu widzenia systemu prawa. Czynność prawna bezwzględnie nieważna od samego początku swojego istnienia dotknięta jest nienaprawialną skazą prawną. Nawet późniejsza upadłość strony, która dokonała takiej czynności, nie może „pogorszyć” statusu prawnego takiej czynności. Innymi słowy, chodzi tu o takie czynności dłużnika, że gdyby nie niewypłacalność czy upadłość jej strony, nadal byłyby one w pełni skuteczne.

 

Prawo upadłościowe już dawno temu (przynajmniej XIXw.) zapożyczyło z prawa cywilnego konstrukcję tzw. skargi pauliańskiej, czyli roszczenia wierzyciela w stosunku do osoby trzeciej, która dokonała z dłużnikiem czynności prawnej z pokrzywdzeniem wierzycieli. Prawo upadłościowe wprowadza własne przesłanki bezskuteczności czynności dłużnika jak i dopuszcza stosowanie ogólnych podstaw skargi pauliańskiej wynikających z Kodeksu cywilnego. Po ogłoszeniu upadłości dłużnika roszczenia pauliańskie nie mogą być jednak dochodzone od osób trzecich indywidualnie przez wierzycieli gdyż wszelkie kompetencje w tej materii przejmuje syndyk.

 

Stosowanie przepisów o bezskuteczności czynności wymaga pewnej finezji. Nie wystarczy poddać analizie tylko bezpośrednią czynność dłużnika. Przeciwnie, należy patrzeć się także na nierozerwalnie towarzyszące jej inne czynności i zdarzenia. Nie chodzi o to czy dany element kompleksu czynności odpowiada kryterium bezskuteczności. Bardziej chodzi o to czy cały kompleks czynności spełnia przesłankę ubezskutecznienia. Używając utrwalonego pojęcia można to określić ekonomiczną wykładnią prawa. Można zobrazować to na kilku przykładach z praktyki

 

Ustawodawca zakłada, że co do zasady bezskuteczna jest zapłata długu niewymagalnego na przedpolu upadłości, jeżeli przyjmujący płatność wiedział o podstawach do ogłoszenia upadłości dłużnika. Dłużnik powinien wówczas regulować głównie te zobowiązania, których termin płatności już nadszedł albo minął. Czy zatem zapłata długu na postawie aneksu do pierwotnej umowy, który zmienił (przyspieszył) terminu płatności, jest skuteczna? Formalnie dłużnik nie wykonuje zobowiązania niewymagalnego. Niemniej w orzecznictwie Sądu Najwyższego trafnie przyjmuje się, że czynność polegająca na przyspieszeniu terminu zapłaty zmierza do obejścia prawa. Zatem w takim przypadku, pomimo że dłużnik dokonuje zapłaty na podstawie aneksu do umowy, to rozstrzygające znaczenie będzie miał pierwotny termin zapłaty.

 

Można podać inny przykład. Dłużnik w obliczu swoich problemów finansowych sprzedał obcej osobie, za cenę rynkową, nieruchomość, obciążoną hipotecznie, zbędą produkcyjnie. Wierzyciel hipoteczny zgodził się na bezciężarowe zbycie nieruchomości w zamian za otrzymanie od nabywcy całości wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie ale jeszcze nie wymagalnej. Niedługo po transakcji i wykreśleniu hipoteki doszło do upadłości dłużnika. Formalnie płatność nastąpiła z tytułu niewymagalnego długu, a zatem jest bezskuteczna względem masy. Syndyk może żądać zwrotu od wierzyciela przedwcześnie otrzymanego świadczenia a hipoteka ostatecznie wygasła. Problem polega na tym, że gdyby wierzyciel zachował się nieracjonalnie i odmówił zgody na wykreślenie hipoteki – i w efekcie do rynkowej transakcji by nie doszło – to, pozycja wierzyciela hipotecznego w postępowaniu upadłościowym byłaby bardzo dobra. Wierzyciel taki mógłby liczyć na odrębny plan podziału kwoty uzyskanej ze zbycia nieruchomości przez syndyka. Tymczasem „ślepa” wykładnia przepisów prowadziłaby do celu niezamierzonego przez ustawodawcę. Wydaje się, że w takim zakresie w jakim hipoteka zabezpieczała wierzyciela w postępowaniu upadłościowym roszczenie syndyka o zwrot świadczenia stanowi nadużycie prawa podmiotowego

 

Dalej ustawodawca uznaje za bezskuteczne tylko czynności upadłego. Niekiedy pokrzywdzenie masy upadłości (a tak naprawdę wierzycieli upadłego) może jednak polegać na zaniechaniu dokonania jakiejś czynności. Np. na celowym doprowadzeniu przez dłużnika do wygaśnięcia lub przedawnienia wierzytelności wobec podmiotu powiązanego, celowym doprowadzeniu do upływu terminu do zaskarżenia uchwały wspólników, itp. Doktryna zna pojęcie „bezskuteczności zaniechania” ale wobec niedostatku materiału normatywnego orzecznictwo sądowe ma tu wiele do zrobienia.

 

Umowa darowizny na rzecz osoby powiązanej mogłaby w ciemno być traktowana jako czynność bezskuteczna. Czy jednak w każdym przypadku? Darowizna wyczerpująca całość danego przedsięwzięcia gospodarczego z pewnością tak. Niemniej umowa darowizny może być elementem szerszej transakcji gospodarczej, jednym z wielu spoideł konkretnego przedsięwzięcia. Można przywołać taki przykład. Umową darowizny dłużnik przenosi na inną osobę (powiązaną z dłużnikiem) własność nieruchomości obciążonej hipoteką ponad jej wartość. Nabywca nieruchomości obciążonej hipotecznie jest ex definitione dłużnikiem rzeczowym. Niemniej następnie przystępuje do długu wobec wierzyciela hipotecznego jako dłużnik osobisty z tytułu zobowiązania zabezpieczonego hipotecznie jak i z tytułu innych zobowiązań. Dłużnik przestaje płacić swoje zobowiązania względem wierzyciela, a tą rolę przejmuje nabywca nieruchomości. Taki efekt gospodarczy mógłby również być osiągnięty w drodze np. umowy sprzedaży nieruchomości z obowiązkiem zapłaty ceny sprzedaży przez nabywcę wierzycielowi hipotecznemu w ratach, do wyczerpania ceny sprzedaży. Z ekonomicznego punktu widzenia w obu wariantach sprawa jest identyczna. Dochodzi do ekwiwalentnego przeniesienia dobra za które nabywca dokonuje płatności na rachunek wierzyciela zbywcy. Niemniej tak jak nie można obrazu ocenić po jednym tylko jego fragmencie, tak również nie można ze złożonego spektrum transakcji wyjąć jeden jego element i dokonać jego oceny bez pozostałych elementów transakcji, które się logicznie uzupełniają. Gdyby nie było darowizny nieruchomości na rzecz nabywcy, wówczas nabywca nie przystąpiłby do długu zbywcy względem wierzyciela.

 

Ten i poprzednie przykłady pokazują, że stosowanie prawa nie polega na mechanicznym dopasowywaniem stanu faktycznego do przepisu. Wymagają one zawsze głębszej refleksji.

o

Ekspertyzy z zakresu prawa upadłościowego, restrukturyzacyjnego

i gospodarczego

na najwyższym poziomie merytorycznym.

Lokalizacja

Kontakt 

ul. Księcia Ziemowita 10/6, 44-100  Gliwice

             tel. 609 833 515

             adamus_rafal@wp.pl

 

 

Strona główna  | Blog | Usługi | Kontakt

 

 

 © WebWave 2017